Fyrispurningur til Karsten Hansen, Landsstýrismann í Heilsumálum

Spurningur:

1. Metir landsstýrismaðurin, at gjaldið, sum verður kravt frá avvarðandi, sum í sambandi við sjúku hjá sínum nærmastu búleikast á hotelli føroyskra sjúklinga í Keypmannahavn, er sosialt, etiskt, menniskjaligt, rættvíst ella forsvarligt?

2: Fer landsstýrismaðurin at taka stig til broytingar í galdandi mannagongdum, so føroyskir sjúklingar og teirra avvarðandi framyvir sleppa undan hesari órímuliga og tilvildarligt rakandi byrðu, sum í dag verður løgd á frammanundan viknaðar herðar?

Viðmerkingar:
Eitt feskt dømi, sum so væl lýsir ta vanlukkuligu støðu, sum flestu bráddliga og púra ósek kunnu enda í, um sjúka, sum ikki kann viðgerast her heima, rakar, er føroysk familja, sum fyri fáum mánaðum síðani upplivdi ta sorg, at ein teirra varð raktur av herviligari sjúku. Foreldrini gjørdu tað, sum flestu okkara óivað høvdu gjørt, bæði fóru akut við á Ríkissjúkrahúsið, annað teirra sent av landssjúkrahúsinum sum fylgjari. Tá hann, ið ikki var fylgjari, fór av sjúklingahotellinum, lá rokning fyri honum áljóðandi knappar 26.000 kr. fyri uppihald í góðar 5 vikur.

Talan er greitt um eyka byrðu, sum verður løgd á frammanundan av sjúku veikar herðar. Dupult álvarsligur verður veruleikin, um vit hugsa um tann mun, ið hervið verður gjørdur millum sjúklingar og avvarðandi, alt eftir um talan er um sjúku, ið kann viðg. á føroyskum sjúkrahúsi ella sjúku, sum noyðir sjúklingin av landinum. Í fyrra døminum kunnu t.d. foreldur uttan trupulleikar verða um barnið allan sólarringin, og tey kunnu enntá røkja síni størv, meðan tey í seinna døminum noyðast at gjalda í dýrum dómi fyri at kunna verða har, sum flestu foreldur sjálvsagt velja at vera.

At so ymiskt er, alt eftir hvørjum sjúkrahúsi, tú verður sendur av, hvussu mannagongdin er við fylgjarum, ger bert tilvildarliga ójavnan enn meiningsleysari.

Jenis av Rana
Havnin h. 17.02.12

Munnligur fyrispurningur til Kaj Leo Johannesen, løgmann, viðvíkjandi røðu hjá fólkatingsmanni

Hvørjar viðmerkingar hevur løgmaður til ta kunning, sum annar av fólkatingslimunum gav føroyingum í fjølmiðlunum seinastu viku?

Viðmerkingar:
Síðani samgonguskjalið sá dagsins ljós, hava bløð, portalar og miðlar endurgivið dúgliga úr hesum skjali – og mett um innihaldið.

Sjálvur var eg við til at evna skjalið, men havi ikki dult fyri, at har er ymiskt, eg vildi ynskt var øðrvísi frágingið, t.d. flatskatturin, sum eigur at verða góðskumettur, áðrenn hann verður settur í verk.

Men ymiskt av tí, sum verður sagt og skrivað, kenni eg ikki aftur frá samgonguskjalinum, t.d. tá róð verður uppundir, at samgongan hevur ætlanir um at broyta føroyska samfelagið á ein asosialan hátt.

Av viðmerkingunum, sum fleiri eru dulnevndar, fellur serliga ein í eyguni, og hendan, meti eg, hevur tørv á at verða nærri viðgjørd. Hesa viðmerking eigur annar av fólkatingslimum okkara, Sjúrður Skaale, hon var í bløðunum í seinastu viku. Eg endurgevi beinleiðis fylgjandi brot:

“Nú er tað so, at samgongan ætlar at sundurliða okkara samhaldsfasta samfelag, og í staðin skapa eitt stættasamfelag. Ætlanin er í trimum:

• Veldugir skattalættar skulu gevast teimum hægst løntu
• Størri byrðar skulu leggjast á tey lægst løntu.
• Takast skal frá pensjónistum.”

Sjálvandi skal hædd takast fyri, at fólkatingslimurin fyrr í ár sjálvur var við í samgongu, enntá umboðandi tveir ymiskar flokkar ( má sigast verða sjáldsamt met), so hugsast kann, at hann blandar saman, og avdúkar fyri okkum ætlanir hjá farnu samgongu, men tað veit løgmaður óivað eisini at greiða okkum nærri frá.

Munnligur fyrispurningur til Karsten Hansen, landsstýrismann í heilsumálum, viðvíkjandi koppseting fyri lívmóðurhálskrabba

1. Hvussu eru royndirnar av koppsetingunum móti HPV virus?

2. Eru ætlanir um at víðka tilboðið til aðrar aldursbólkar av kvinnum?

3. Eru ætlanir um at bjóða dreingum/ monnum koppseting móti HPV virus?

Viðmerkingar:
Tað var ein gleðidagur, tá byrjað varð at bjóða ungum føroyskum gentum koppseting móti herviliga HPV virusinum, sum kann elva til krabba í lívmóðurhálsinum.

Nú trý ár eru liðin, síðani byrjað varð at koppseta yngru genturnar, hevði verið áhugavert at frætt, hvussu hendan hevur roynst, og um ætlanir eru um at víðka um tilboðið.

Millum tey serkønu tykist vera semja um, at rætt er eisini at bjóða ókeypis koppingarevni til kvinnur í eldri aldursbólkum. Hetta mælir serfrøðin til, tí kanningar, t.d. í Danmark, vísa, at fleiri enn 4 út av fimm kvinnum í hesum aldrursbólki ikki eru smittaðar við HPV virus. Mett verður, at koppseting kann verja fleiri enn 2000 danskar kvinnur móti at gerast sjúkar av lívmóðurhálskrabba og bjarga fleiri enn 600 frá deyða.

Við øðrum orðum hevur vísindin í dag somu argumentir fyri at koppseta hendan aldursbólk, sum vísindin fyri fáum árum síðani hevði fyri at byrja núverandi koppseting av teimum yngru kvinnunum. Her er talan um at bjarga lívum, heilt at rudda burtur lívmóðurhálskrabba, og peningaliga er talan um íløgu, sum væl og virðiliga vinnur seg aftur.

Eisini kjakast tey serkønu um, um ikki dreingir eisini eiga at fáa boðið hesa koppseting, tí HPV virusið kann eisini viðføra krabba hjá teimum í kynsgøgn og aðrastaðir. Óivað hava føroysku heilsumyndugleikarnir eisini viðgjørt hetta, og verður landsstýrismaðurin biðin um at kunna Løgtingið um møguliga niðurstøðu.

Á Løgtingi, tann 28. november 2011
Jenis av Rana

Uppskot til samtyktar um at landsstýrið heitir á donsku stjórnina um ikki at atkvøða fyri einum møguligum uppskoti í ST um at viðurkenna ein ” palistiskan stat ”.

Løgtingið tekur undir við, at landsstýrið heitir á donsku stjórnina um ikki at atkvøða fyri einum møguligum uppskoti í ST um at viðurkenna ein ” palistinskan stat ”.

Viðmerkingar:

Seinni í hesum mánaðinum fer ST ivaleyst at atkvøða um at viðurkenna ‘palestinska statin’. Til henda ‘palestinska statin’ ætlar ST at tvinga Ísrael at lata burtur av sínum lítla landaøki, so tað verður nærum vónleyst at verja.

Flestu arabisku tjóðirnar viðurkenna ikki Ísrael sum sjálvstøðugan stat ella serskilda tjóð. Palestina varð sum kunnugt í 1921 býtt í tveir partar. Jødar fingu og góðtóku sítt land vestan fyri, og palestinar fingu sítt land eystan fyri ánna Jordan, sum teir tó ikki góðtóku. Aftur í 1947 staðfesti ST eitt uppbýti av landaøki til arabar og jødar. Við støði í hesum varð staturin Ísrael lýstur og viðurkendur í 1948.

Arabisku grannalond Ísraels hava ikki enn viljað givið palestinum eitt heimland burtur av teirra ovurstóru landaøkjum, heldur ikki hava teir boðið palestinum at verða integreraðar í arabisku grannatjóðirnar. Tey siga seg jú øll vera sama fólk við sama máli og somu trúgv.

Í royndini at skapa frið, gav Ísrael – í 2005 – Gaza frá sær til palestinar at ráða yvir. So skuldi alt verið gott, men úrslitið gjørdist, at yvirgangsfelagsskapurin Hamas tók ræðið í Gaza og gjørdi landslutin til eitt yvirgangsreiður, stuðlað við Iranskum rakettum at senda inn í Ísrael – einans fyri at oyðileggja og drepa so nógv sivilfólk í Ísrael sum gjørligt.

Tosið um ‘frið í Miðeystri’, um bert Ísrael letur meira og meira landaøki frá sær, er høpisleys hugsan. Ísrael er nevniliga einasta demokratiska land har á leið og virðir samstundis ST-mannarættindini.

Flestu føroyingar eru vinir Ísraels. Teirra vegna eigur løgtingið at heita á landstýrið um at boða donsku stjórnini frá, at hon ikki eigur at atkvøða í ST fyri einum ‘palestinskum stati’ í Miðeystri, soleingi leiðslan hjá palestinum, Al Fatah og Hamas, ikki vil góðkenna Ísraelska statin, men ynskir hann strikaðan av heimskortinum.

Havnin h. 3. sept. 2011

Karsten Hansen                             Bill Justinussen                              Jenis av Rana

Fyrispurningur til John Johannesen, landsstýrismann í Heilsu- og Innlendismálum

Spurningur 1:
Hvussu leingi bíðar ein sjúklingur eftir at sleppa til serlækna í nervalagssjúkum (neurologi), eftir at kommunulækni ella sjukrahúslækni vegna sjúklingin hevur biðið um tíð til metingar og ella viðgerð?

Spurningur 2:
Hvussu leingi bíðar ein sjúklingur eftir at sleppa til serlækna í giktasjúkum (rheumatologi), eftir at kommunulækni ella sjukrahúslækni vegna sjúklingin hevur biðið um tíð til metingar og ella viðgerð?

Spurningur 3:
Hvussu leingi bíðar ein sjúklingur eftir at sleppa til serlækna í sálarsjúkum (psykiatri), eftir at kommunulækni ella sjukrahúslækni vegna sjúklingin hevur biðið um tíð til metingar og ella viðgerð?

Spurningur 4:
Hvussu eru útlitini fyri at bíðitíðirnar til omanfyrinevndu øki verða styttar?

Viðmerkingar:

Fremsta málið í heilsverkinum, tí primera og tí sekundera, er, so skjótt yvirhøvur til ber, at viðgera og linna sjúkur og fylgur teirra. Skjótast at lyfta av sjúklinginum ta byrðu sum sjúkan ber við sær, á ein hátt sum grøðir og veitur hinum sjúka frælsi aftur.

Ein av stóru forðingum at náða hesum endamáli er bíðitíðin. Í flest øllum londum finna vit hesar, í mongum førum tíverri menniskjaskaptar og óneyðugar, í øðrum førum vegna tørvandi játtanir ella starvsfólkatrot. Í báðum teimum seinnu førunum er talan um trupulleikar, hvørs orsøk væl má sigast verða spurningur um, hvussu vit, sum skipa fyri politiskt, raðfesta samfelagsins tilfeingi.

Støðan í heilsuverki okkara er, at ómenniskjaliga langar bíðitíðir eru at sleppa til serlæknametingar á grundleggjandi sjúkuøkjum, m.a. sálar-, nervalags- og giktasjúkum. Hin sjúki líður undir hesum, somuleiðis tey, hann hevur um seg og samfelagsliga er talan um raðfesting, sum neyvan í longdini gagnar t.d.búskapinum, heldur mótsatt. Her hugsi eg um arbeiðsmiss, sjúkudagpengar, sosialar veitingar, familjutrupulleikar, sum sjúkratíðin lætt ber við sær, og at nýkomnar sjúkur, ið kundu verið grøddar við skjótari hjálp, gerast kroniskar v.m. v.m. v.m.

Jenis av Rana

Fyrispurningur til John Johannesen, landsstýrismann í heilsu- og innlendismálum viðvíkjandi fosturtøkum í føroyska heilsuverkinum.

Spurningur 1.
Er landsstýrismaðurin kunnugur við sjónarmiðini um at fostur kenna til pínu, tá fosturtøka verður framd?

Spurningur 2.
Kann landsstýrismaðurin tryggja løgtinginum, at ongar fosturtøkur verða gjørdar í føroyska heilsuverkinum framyvir?

Spurningur 3:
Kann landsstýrismaðurin, um svarið uppá spurning nr. 2 er noktandi, tryggja løgtinginum og føroya fólki, at átøk verða gjørd, sum forða fyri at fostrið upplivir pínu undir møguligum framtíðar fosturtøkum í ” heilsu ”verki okkara?

Viðmerkingar:

Talið av fosturtøkum runt heimin táttar í dag í fimti ( 50 ) milliónir árliga. Av hesum verða tær fimmti ( svarandi til gott og væl tveir skúlaflokkar árliga ) framdar í Føroyum. Onkur vil væl siga at tal føringa er lágt, sammett við onnur lond, og rætt er tað. Men tað er hinvegin eingin umbering fyri at fremja hesar, tí 50 fosturtøkur eru 50 fosturtøkur ov nógvar!

Eingin hevur rætt at taka sær vald at avgera hvør skal sleppa at liva, hvørki í Føroyum ella aðrastaðir í heiminum! Øll eiga íborna rættin til lív, ein rætt, sum einki menniskja eigur at kunna gera seg inn á. Vónandi fáa vit í einari komandi føroyskari grundlóg staðfest, at hesin rættur til lív esini er rættur ófødda barnsins.

Ótaldar ferðir hevur undirritaði, Miðfloksins vegna, lagt uppskot fyri løgtingið og sett fyrispurningar til landsstýrismenn við tí endamáli at fáa steðgað fosturtøkunum, ið verða framdar í heilsuverki okkara. Óskiljandi, at tað verkið, heilsuverkið, sum dagliga verjir lív, uttan at himprast brúkar tíð, orku og pening, sum burdu verið brúkt rættari, til at steðga lívi teirra, sum mest sárbar eru – og sum bestu verjuna burdu fingið.

Allar royndir Miðfloksins og annara at fáa politiska meirilutan at skifta kós, hava tíverri higartil verið úrslitaleysar, tóat umtalan av uppskotum og fyrispurningum, saman við arbeiði annara, hevur havt tað positiva úrslit, at talið av fosturtøkum er minkandi. Men enn er talið sum sagt umleið fimmti ov høgt árliga.

Kanningar benda á, at fostrið verjir seg og heldur undan, tá roynt verður at tvyngsilsflyta tað úr trygga bústaði tess. Tí hesir fyrispurningar til landsstýrismannin, m.a. um hann er greiður yvir hendan beinleiðis ágang, sum verður framdur móti ófødda barninum í heilsuverki okkara. Um landsstýrismaðurin ikki er greiður yvir hetta, so vil Miðflokkurin inniliga heita á hann um at kanna hetta, greiða løgtinginum frá tí og loksin siga okkum, hvussu hann vil forða hesum ræðuleikum.

Jenis av Rana,
Løgtingsmaður fyri Miðflokkin

Fostur við Downs verða vald frá
Deil á Facebook
Mánadagur 18 Juli 2011 – 09:20

Støðugt fleiri danskar kvinnur velja at taka fostrið, um tað vísir seg, at tað hevur Downs syndrom. Tað hevur gjørt, at síðani 2004 er talið á børnum við Downs syndromi minkað 13 prosent á hvørjum ári, og heldur hendan gongdin fram, kemur tað seinasta danska barnið við Downs syndromi í heimin í 2030.

Í 2004 fingu danskar kvinnur, sum vóru við barn, tilboð um kanning, sum kundi ávísa, um fostrið hevði Downs syndrom, og síðani hevur gongdin verið týðilig. Tað skrivaði Berlingske søndag í gjár. Blaðið vísti á, at í 2004 vórðu 61 børn við Downs syndromi fødd í Danmark. Longu árið eftir var talið minkað niður í helvt, og síðani er tað minkað 13 prosent í meðal um árið.

Í felagnum Landsforeningen Downs syndrom duga tey væl at skilja, at fleiri foreldur velja børn við sjúkuni frá. Men formaðurin í felagnum, Grete Fält-Hansen, heldur kortini, at fólk kunna seg ikki nóg væl um sjúkuna, áðrenn tey taka avgerðina.

Árni Joensen

Vinnan, hvørs mál tygun umsita, hevur fleiri ferðir hesar farnu vikurnar gjørt vart við sín harma um politiska atgerðar- og ráðaloysi, ikki bert í sb.v. makrelmálið, men støðuna sum heild.

Tí hesir spurningar til tygara.

Havnin h. 25. apríl 2011

Sp. 1:
Er dagsins politiska støða nøktandi út frá einari vinnupolitiskari meting?

Sp. 2:
Hvussu eru útlitini fyri, við verandi samgongu, at fáa loyst vinnupolitisk mál á skilabesta hátt?

Sp. 3:
Hvørji onnur vinnnumálmál, enn býti av makreli, royna samgongan og tjóveldi at loysa?

Sp. 4:
Var rætta avgerðin at geva lagnu og framtíð minnilutasamgongunar í hendur tjóðveldisfloksins?

Viðmerkingar:

Í dag eru tríggjar vikur farnar afturum, síðani løgmaður segði upp samstarvið við fólkaflokkin og valdi at halda fram við minnilutasamgongu, knappar tríggjar vikur síðani sami vrakaði samstarv við Miðflokkin og aðrar, sum bjóðaðu sær at tryggja eina stabila samgongu, og somleiðis knappar tríggjar vikur síðani løgmaður yvirgav lagnu samgongunar í hendurnar á formanni tjóðveldis. Gjøgnum fjølmiðlar lata tjóðveldisgarpar leka út, at teir eru við at fáa valdið á makrelbýtinum, men annars er einki, púrt einki, hent hesar tríggjar vikurnar. Tvs. at samfelagið hevur ligið bakk í tríggjar vikur, ligið í stjórnarloysi.

Alternativt kundi løgmaður havt valt at latið fólkið talað- hevði hann gjørt tað, heldur enn at givið seg í hendur tjóveldis, kundu vit longu um eina til tvær vikur farið á val, eitt val, sum uttan iva tvær vikur seinni hevði givið okkum eina nýggja virkisføra samgongu at stjórna landinum, m.a. at loyst øll stórmálini, sum bíða eftir at verða loyst.

Jenis av Rana

Øll í politisku skipanini halda tað vera ábyrgdarloysi
at steðga politiska arbeiðnum, so leingi rættindini at veiða makrelin ikki
eru útlutað. Landið er tí í politiskari undantaksstøðu, so leingi hesin
spurningurin ikki er avgreiddur.

1. Hvussu fer løgmaður í høvuðsheitum at býta makrelkvotuna fyri í ár?

2. Nær fær tann parturin av flotanum, sum ikki er partur av vanliga
uppisjóvarflotanum, síni loyvi útskrivað?

3. Við atliti at tørvinum hjá tí partinum av flotanum, sum ikki er
partur av vanliga uppisjóvarflotanum, at fremja umleggingar og íløgur, nær
heldur løgmaður, at seinasta freist er fyri at útskriva loyvini?
Nakað bendir á, at makrelurin ikki bara kann tryggja hundraðtals føroyingum
arbeiði og inntøkur, men eisini minnilutasamgonguni millum sambandsflokkin
og javnaðarflokkin. Øll í politisku skipanini halda tað vera ábyrgdarloysi
at steðga politiska arbeiðnum, so leingi rættindini at veiða makrelin ikki
eru útlutað. Landið er tí í politiskari undantaksstøðu, so leingi hesin
spurningurin ikki er avgreiddur. Hvat síðani hendir, vita sjálvandi bara
tey, sum nú tryggja løgmanni sessin.
Tolið stendur sína roynd hvønn einasta dag hjá tí partinum av vinnuni, sum
ikki veit, um hann er keyptur ella seldur í makrelspurninginum. Nøkur
teirra, sum fáa makrelveiðirættindi útlutað, standa fyri at gera umleggingar
og íløgur fyri stórar upphæddir. Hetta kann ikki gerast, so leingi óvissa um
rættindini valdar. Hetta tálmar virkseminum og virkismøguleikunum, tí tann,
sum væntar at fáa loyvi útlutað, kann illa kasta seg yvir annað virksemi, og
tann, sum ikki fær loyvi útlutað, hevur hinvegin bíðað til onkis. Tí er
verandi bíðistøða serliga ótolandi. Tí júst hesin parturin av vinnuni er
tann, sum hevur ringast umstøður til at bíða og onki at vita.
Vónandi gevur løgmaður eitt svar, sum kann hjálpa vinnuni ávegis í hesi
ótolandi bíðistøðu. Summarið nærkast og eftir tað er heystið brátt á okkum.
Hvør farin dagur er ein minni hjá teimum, sum nærkast longdari leiktíð.

Glyvrar á flaggdegi

Bill Justinussen

Seinnu árini er nýtslan av sterkari rúsevnum í Føroyum støðugt vaksin. Sagt
verður frá bygdum í landi okkara, har gerandisdagurin er forpestaður av
rúsevnamisnýtslu, og har bygdafólk rópa neyðarróp.

1. Hvørji átøk ger landsstýrið fyri at steðga nýtsluni av sterkum
rúsevnum í Føroyum?

2. Hvat skal til fyri at hava narkohundar hjástaddar, hvørja ferð
flogfør lenda og skip úr útlondum koma í havn?

3. Hevur landsstýrið umhugsað harðari framferðarhátt – eitt nú
finningarløn til tey, sum avdúka bakmenn – fyri at koma vanlagnunum til
lívs?
Seinnu árini er nýtslan av sterkari rúsevnum í Føroyum støðugt vaksin. Sagt
verður frá bygdum í landi okkara, har gerandisdagurin er forpestaður av
rúsevnamisnýtslu, og har bygdafólk rópa neyðarróp. Tá so er vorðið á bygd,
er neyvan betri í bý. Nógv hevur verið tosað og nakrar royndir eru gjørdar
at styrkja um fyribyrgingararbeiðið. Eitt nú SSP-samstarvið millum skúla,
sosialar myndugleikar og løgreglu. Hóast hesi átøk og hóast meir játtan á
fíggjarlógini til narkohundar, er trupulleikin framvegis ovurstórur. Tá
mildu tiltøkini ikki tykjast at steðga ringu gongdini, er neyðugt at herða
tiltøkini. Lokkandi tankin um skjótan vinning er ofta ein orsøk til, at ung
fólk óumhugsað játta at vera sendiboð fyri bakmenn. Og mangan eru tað tey,
sum sita við apuni heldur enn veruligu brotsmenninir. Tí kann hugsast, at
ein skipan við finningarløn (dusør) kann hjálpa løgregluni at finna veruligu
brotsmenninar, so komast kann tramanskapinum til lívs.

Bill Justinussen

Munligur fyrispurningur til Johan Dahl, landsstýrismann í vinnumálum viðvíkjandi skráseting av m.a. ”Logos Hope” í føroysku altjóða skipaskrásetingini

1. Ætlar Landsstýrismaðurin at gera nakað ítøkiligt fyri, at Logos Hope kann blíva verandi í føroysku skipaskrásetingini?
2. Er Landsstýrismaðurin, sum m.a umsitur vinnumál, ikki samdur í, at tað hevur allstóran týdning fyri Føroyar, at eitt slíkt skip, við Merkinum í húnar hátt við áleið 350 fólkum úr áleið 50 ymiskum londum umborð, siglir kring allan Heimin og vitjar stórbýir, har endamáli er at kunngera Evangelii, gera manngott arbeiði og deila út fjølbroyttan lesna til tey fleiri hundrað túsund fólkini, sum vitja umborð árliga?

Viðmerkingar

Tað frøddi flest allar føroyingar, tá tað frættist, at OM, sum keypti gomlu Norrønu – nú Logos Hope – hevði tikið avgerð um, at skipið framhaldandi skuldi sigla undir føroyskum flaggi.

Ein av orsøkunum til, at man ynskti framhaldandi at sigla undir føroyskum flaggi, var hon, at hópur av føroyingum hava luttikið í arbeiðinum hjá OM kring í heiminum, og hava silgt og sigla við teirra skipum. Man ynskti at veita føroyingum tann sóma, at nýta Merki sum tjóðareyðkenni.

Nú er støðan hon, at man umhugsar at fara undir annað flag, tí tað er ov kostnaðarmikið at sigla undir føroyskum flaggi.

Havast skal í huga, at alt arbeiði umborð er ólønt. Fólk gjalda fyri at vera við í arbeiðinum.

Á Løgtingi, 8. mars 2011

Karsten Hansen

Tað var ein gleðidagur, tá tað eydnaðist at fáa sannført landsstýrið um at rætt var at bjóða ungum føroyskum gentum vaccinatión móti herviliga HPV virusinum, sum kann elva til krabba í lívmóður-hálsinum.

Hvussu eru royndirnar av vaccinatiónunum móti HPV virus?

Hvussu stórur partur av teimum árgangum av gentum, ið hava fingið tilboðið, hava tikið av tilboðnum?

Hvussu nógvar í øðrum árgangum hava latið seg vaccinera?

Eru ætlanir um at víðka tilboðið til aðrar aldursbólkar av kvinnum?

Eru ætlanir um at bjóða dreingum/ monnum vaccinatón móti HPV virus?

Viðmerkingar:
Nú vaccinan hevur verið roynd í 2 ár, hevði verið áhugavert at frætt hvussu hendan hevur roynst. Hevur eydnast at fingið undirtøku fyri vaccinuni, hvussu stórur partur av teimum, sum kunnu verða vaccineraði ókeypis hava tikið av tilboðnum, og hava kvinnur eldri enn hesar valt at lata seg vaccinera, við tí kostnaði tað krevur?

Millum tey serkønu eru fleiri og fleiri, ið meta at rætt er eisini at bjóða ókeypis vaccinuna til kvinnur í aldursbólkinum 16 til 26 ár. Hetta mælir serfrøðin til, tí kanningar, t.d. í Danmark, vísa, at fleiri enn 4 út av fimm kvinnum í hesum aldrursbólkui eru ikki smittaðar við HPV virus. Mett verður, at vaccinatión vildi forða fleiri enn 2000 donskum kvinnum at gjørst sjúk av lívmóðurhálskrabba og bjaga fleiri enn 600 frá deyða.

Við øðrum orðum hevur vísindin í dag somu argumentir fyri at vaccinera hendan aldursbólk, sum vísindin fyri fáum árum síðani hevði fyri at byrja núverandi vaccinatión av teimum yngru kvinnunum. Her er talan um at bjarga lívum, heilt at rudda burtur lívmóðurhálskrabba- og peningaliga er talan um íløgu, sum væl og virðiliga vinnur seg aftur.

Kanningar í Danmark vísa eisini, at í økjum har múgvandi búgva er talið av vaccineraðum ungum væl hægri enn í socialt verri stillaðum økjum. Dømi um hetta eru Hørsholm, har helmingurin av teim millum 19 og 23 hava goldið fyri at verða vaccinerða meðan færri enn 10 % í Ishøj hava megnað hetta.

Eisini kjakast tey serkønu nógv um, um ikki dreingir eisini eiga at fáa boðið hesa vaccinuna, tí HPV virusið eisini kann viðføra krabba hjá teimum, í kynsgøgn og aðrastaðir. Hendan spurning eiga vit at umrøða og taka støðu til.

Jenis av Rana

Tvey ár munnu vera liðin, síðani granskari saman við landslæknanum loyptu ótta á mangan føring við teirra einsíðuga frámæli til fólk um at eta grind.

Spurningar:

Nær kann føroya fólk væntað at fáa eitt vísindaliga grunda tilmæli um nýtslu av grind sum mannaføði?
Hví hevur drigið so leingi út við at fáa gjørt slíkt tilmæli?
Hevur landsstýrismaðurin kunnleika til hvussu tilmælið fer at ljóða?

Viðmerkingar:

Tvey ár munnu vera liðin, síðani granskari saman við landslæknanum loyptu ótta á mangan føring við teirra einsíðuga frámæli til fólk um at eta grind. Landsstýrismaðurin, og ovasti myndugleiki okkara á økinum, vóru tó skjótir at gera vart við, at talan var ikki um alment kosttilmæli og hesir boðaðu frá, at eitt slíkt fór at koma.

Óneyðugt at siga, at bíðað hevur verið í spenningi og við áhuga eftir hesum tilmæli, sum tó enn ikki er komið. Ímeðan hevur tíverri frámælið teirra beggja omanfyrinevndu uttan iva fingið fleiri at ivast og kanska gevast við at eta grind, alt til fyrimunar fyri uttanífrákomandi føði, hvørs dygd og heilsufremjan mangan man verða so sum so.

Ómetaliga óheppið man sigast at vera, at almenni myndugleikin ikki fyri langari tíð síðani hevur avgreitt hetta mál og hendan iva og er komin við einum á vísind bygt tilmæli, sum greitt sigur tí fólki, sum her býr, hvør dygd er í grindini- og hvussu tíðun hon kann njótast til matna.

Jenis av Rana

Formaður Miðfloksins

Løgtingið heitir á landsstýrið um at leggja lógaruppskot fyri tingið, sum ásetir ta upphædd, sum verður mett at vera hin minsta, einum húsarhaldi tørvar fyri at kunna liva eitt virðiligt lív.

Øll tosa um tað,men eingin ger nakað við tað- fátækramarkið.

Uppskot til samtyktar um ásetan av fátækramarki.

Ótaldar áheitanir, frá fakfeløgum, áhugafeløgum, politiskum flokkum o. ø. hava seinastu árini verið bornar politiska myndugleikanum um at áseta eitt fátækramark, evt. í sambandi við gerð av einari nýggjari forsorgarlóg. Føroyska forsorgarlógin er frá 1960 árunum og er tí sera ótíðarhóskandi. M.a. ásetur hendan, at sum hjálp til uppihald, tvs. at keypa mat, klæðir og aðrar dagligar útreiðslur, verður útgoldið í mesta lagi ein upphædd samsvarandi grundupphæddini í fólkapensiónini. Men hendan uphædd hevur verið óbroytt í samfull 13 ár, og hóast politikkarar úr fleiri flokkum hava talað fyri at fremja broytingar, er einki hent. Hesi somu 13 ár er meðalprístalið fyri mat og aðrar vørur hækkað við umleið 25 %.

ES hevur ásett, at hevur ein familja minni enn 60% í inntøku í mun til miðalinntøkuna í landinum, so livir familjan í lutfalsligum fátækradømi, meðan OECD hevur sagt, at ein familja má metast at vera lutfalsliga fátøk, um hon hevur inntøku, ið er niðanfyri 50% av meðalinntøkuni í landinum.

Danir meta, at tú ert fátækur, um tú t.d. ikki hevur ráð at:

senda børnini til ítrótt

halda føðingardag,

eiga teldu, internet, sjónvarp ella fartelelefon.

Í Føroyum er ikki nøkur greið fatan av, hvat fátækradømi er, men í kjakinum hevur m.a. verið spurt, um ein familja er fátøk:

tá ráð ikki eru til egin sethús?

tá ráð ikki eru til televarpið ella internet?

um ráð ikki eru til at keypa nýggj klæði?

um ráð ikki eru at fara til tannlæknan?

um ráð ikki eru at halda barnaføðingardagar ella jólaaftan?

um børnini ikki kunna hava frítíðarítriv sum kosta pening?

um ráð ikki eru til heitan mat hvønn dag?

Vikublaðið A4, sum er blað hjá LO í Danmark, almannakunngjørdi fyri tveimum árum síðani eina kanning, sum segði, at er tín inntøka undir 11.194 kr. um mánaðin, so livir tú í fátækradømi. Politiski myndugleikin har hevur tó heldur ongantíð megna at fingið semju um markið, men tað tykist sum danska fólkið , við at áseta hetta markið, er samt.

Vónandi fáa vit á Løgtingi eitt gevandi kjak og eina samtykt, sum kann kveikja áhuga landsstýriskvinnurnar fyri málinum og virka til, at vit við lóg fáa ásett eitt mark, sum tryggjar vanliga føringinum, børnum og familjum trygg livikor, tá fíggjarliga rekur ímóti.

Karsten Hansen                                          Bill Justinussen                                           Jenis av Rana

Í mai-mánaða í 2010 varð nýggj lóg um Húsalánsgrunnuin sett í gildi.
Munnligur fyrispurningur til Axel Johannesen, landsstýrismann í fíggjarmálum

1. Hvussu nógv orkulán hevur Húsalánsgrunnurin veitt eftir nýggju
lógini?

2. Hvussu nógvar umsóknir og fyrispurningar um orkulán eftir nýggju
lógini hevur Grunnurin fingið?

3. Hvør er vanligasta orsøkin til, at umsóknir verða noktaðar?

4. Heldur landsstýrismaðurin, at nýggja skipanin við orkulánum hevur
nátt sínum endamáli?

5. Heldur landsstýrismaðurin, at Húsalánsgrunnurin eigur at fáa heimild
at veita laðalig heildarlán við lágari rentu til sethúsamarknaðin?
Í mai-mánaða í 2010 varð nýggj lóg um Húsalánsgrunnuin sett í gildi. Eftir
nýggju lógini kann Húsalánsgrunnurin ikki longur veita vanlig sethúsalán,
men bert orkulán og lán til alternativar bústaðir. Umframt endamálið at
minka um oljunýtsluna til upphiting av bústøðum var ætlanin við nýggju
lógini at seta ferð á byggivinnuna. Byggivinnan hevur seinastu 2 árini havt
minni og minni at takast við, og tí varð mett, at nýggju orkulánini kundu
skapa eitt ávíst virksemi í byggivinnuni. Sostatt var talan um eitt
krepputiltak. Eyðkennandi fyri krepputiltøk er, at tey fáa skjótan virknað
og helst, meðan kreppan framvegis er uppi. Tíverri tykjast broytingarnar í
lógini um Húsalánsgrunnin ikki at hava havt tann skjóta virknað, sum ætlanin
var, nú okkurt bendir á, at fá orkulán eru latin, síðani lógin varð sett í
gildi.
Undir løgtingsviðgerðini av núgaldandi lóg skeyt andstøðan í fíggjarnevndini
upp at heimila Húsalánsgrunnuinum at kunna veita lán til bústaðarmarknaðin í
fríari kapping við føroysku peningastovnarnar. Hesum tók samgongan tíverri
ikki undir við. Nú ein tíð er fráliðin, eigur landsstýrismaðurin at umhugsa
at broyta lógina aftur, so Grunnurin í javnari og fríari kapping kann veita
føroyskum sethúsaeigarum laðalig lán til lága rentu.

Á Glyvrum hin 21. februar 2011
Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til løgmann
1. Ætlar løgmaður at fylgja Løgtingssamtyktini frá 5. apríl 2005 um
ungdómsumboðan í almennum nevndum, ráðum og stýrum?

2. Í hvussu stóran mun verður hugsað um at velja ungdómsumboð, tá
almennar nevndir, ráð og stýri verða mannað?

Eftir uppskoti frá Miðflokkinum samtykti Løgtingið 5. apríl 2005 soljóðandi
uppskot um ungdómsumboðan í almennum nevndum, ráðum og stýrum:

Løgtingið heitir á Landsstýrið um at kanna, hvussu føroyski ungdómurin kann
fáa økta ávirkan í samfelagnum, herundir í hvønn mun føroyskur ungdómur skal
hava, og møguliga verður tryggjaður, umboðan í almennum nevndum, ráðum og
stýrum.

Hóast lang tíð er fráliðin, er onki ítøkiligt arbeiði gjørt fyri at tryggja
føroyskum ungdómi skipaða politiska ávirkan.

Ongin ivi er um, at ungdómsumboðan í almennum nevndum, ráðum og stýrum vildi
bøtt um dygdina og breiddina í dagliga arbeiðnum. Ung hugsa øðrvísi og
skapandi, tí tey síggja heimin við nýggjum eygum. Ein skipan við
ungdómsumboðan hevur tann eyka fyrimun, at útskiftingin av nevndarlimum er
stútt og støðug, og harvið verða íkastini frá teimum ungu altíð nýggj.

Tey, sum hava fylgt við átøkunum hjá politisku ungmannafeløgunum, vita, at
tey ungu hava nógv upp á hjarta, og at har eru mong, sum eru vælbrynjað at
taka á seg uppgávur sambært uppskoti Miðfloksins um ungdómsumboðan. Eisini
vil ungdómsumboðan kveikja politiskan áhuga millum ung og eggja til virkna
luttøku. Stórar samfelagsútbyggingar standa fyri framman umframt
bygnaðarbroytingar á fleiri mótum, sum ávirka gerandisdag teirra ungu
almikið, tí er bæði rætt og rímiligt, at ung verða við í tilgongdini.

Á Glyvrum hin 21. februar 2011

Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til landsstýrismannin í Vinnumálum Jóhan Dahl viðvíkjandi ólógligari sølu av rúsdrekka

1. Hvat ætlar Landsstýrismaðurin at gerða við tað, at ungdómar 15,16 og 17 ára gamlir at kalla ótarnaðir kunnu keypa rúsdrekka frá einkarsøluni?

2. Var Landsstýrismaðurin vitandi um, at søla til Børn og ung undir 18 ár ferð fram uttan at so mikið sum spurt verður um aldurin?

3. Tá tað er staðfest sambært ÚF at sølan til børn og ung ferð fram. Kemur tað tá at hava avleiðingar fyri nakran av teimum sum hava ábyrgd av at søla ótarna kann fara fram, og hvørs leiklutur annars er at syrgja fyri, at aldursmarki verður hildi?

4. Kann tað hugsast, at sølan til ung fer fram fyri at einkarsølan kann liva upp til avlopskravi frá Landsstýrismanninum?

Rúsdrekkalógin hevur sum endamál at tálma brúki av rúsdreka. Samstundis sum hon púra greitt tilskilar, at tað ikki má seljast ella skeinkjast fyri ungum undir 18 ár.

Lógin staðfestir, at keyparin kann fáa bót, meðan seljarin kann fáa heilt upp í 1 ára fongsul fyri at selja rúsdrekka til ung undir 18 ár. Orsøkin er millum annað, at tað er staðfest í hópin av kanningum, at rúsdrekka er vandamikið fyri heilsuna, og serliga fyri uppvaksandi ættarliðið, umframt at rúsdrekka hevur beint fyri mongun góðum áður tryggum heimum.

Leikluturin hjá einkarsøluni er m.a. vegna samfelagið at tryggja, at børn og ung ikki kunnu keypa rúsandi løg frá einkarsøluni.

Á Løgtingi 21.februar 2011
Karsten Hansen

Munnligur fyrispurningur til Rósu Samuelsen, landsstýriskvinnu í
almannamálum, viðvíkjandi mannagongdum í ábyrgdarbýtinum á dagstovnaøkinum
millum land og kommunu

1. Tá ivamál er um, hvørt eitt barn er fevnt av dagstovnalógini ella
forsorgarlógini, og barnið ikki hevur ansingartilboð, eigur tá Almannastovan
ella kommunan at veita barninum ansingartilboð?

2. Hvør hevur ábyrgdina av at veita barninum ansingartilboð, meðan slíkt
mál er til viðgerðar í kærunevndini?

Tað eru tíverri fleiri børn við serligum tørvi, sum detta niður ímillum
ábyrgdarøkið millum land og kommunu, og sum harvið hvørki fáa ansingartilboð
frá kommununi sambært dagstovnalógini ella ansingartilboð frá Almannastovuni
sambært forsorgarlógini. Hesi børn og foreldur teirra eru í ringast hugsandi
støðu, tí í flestu førum kann ongin annar enn foreldrini ansa teimum. Hetta
rekur foreldur av arbeiðsmarknaðinum út í arbeiðsloysi, og enn verri kunnu
hesi foreldur ikki fáa arbeiðsloysisstuðul, tí tey eru ikki tøk á
arbeiðsmarknaðinum, av tí at tey mugu vera heima hjá barni við serligum
tørvi. Hóast vit hava ikki minni enn tvær lóggávur – dagstovnalógina og
forsorgarlógina – sum hvør í sínum lagi hevur føgur rættindi til børn uttan
og við serligum tørvi, so verða hesar lógirnar í ov stóran mun misnýttar til
at skúgva ansingarábyrgdina fyri barni við serligum tørvi á hin
myndugleikan. Støðan er ótolandi. Summi foreldur umhugsa at flyta uttanlands
í vón um betri tilboð aðrastaðni, onnur flyta av landinum, meðan fleiri eru
í døpurhuga og vita ikki síni livandi ráð.

Bill Justinussen

Er tað rætt, at tygun, á fundi við felag teirra eldru, gav lyfti um, at hesi skuldu fáa somu procentvísu hækking í pensiónsupphæddini, sum tey á almenna arbeiðsmarknaðinum fingu í lønarhækking, um samráðingarnar við hesi førdu til slíka?

Um svarið er ja, verða tygun biðin greiða frá, á hvønn hátt hetta lyftið samgongunnar er hildið.

Hvussu stór er upphæddin eldru okkara, sambært lyftinum, áttu at havt fingið- og hvussu nógv hava tey fingið?

Viðmerkingar:
Í politiska orðaskiftinum í og uttanfyri tinggátt varð, meðan samráðingarnar vóru millum almenna arbeiðsgevaran og fakfeløg á almenna arbeiðsamarknaðinum, ført fram, at endaðu samráðingarnar við lønarhækking, so fór politiski myndugleikin sjalvandi at hækka almennu pensiónirnar tilsvarandi. Eisini visti felag teirra eldru at siga, at fíggjarmálaráðharrin á fundi við tey, longu tíðliga í summar, lovaði, at gjørdist samráðingarúrslitið ein lønarhækking fyri alment løntu, so vildi hetta bera við sær eina tilsvarandi procentvísa hækking í pensiónum.

Sambart landsfelag pensionista er hetta lyftið ikki hildið, og striltið tykist verða at fáa ráðandi politiska meirilutan at greina um og hví so er. Tí hesin spurningur, sum landsstýrismaðurin verður biðin svara skjótast gjørligt.

Jenis av Rana
Formaður Miðfloksins

Eitt samfelt kór av samgongufloksformonnum hava harmast støðuna, Føroya Fiskavirking og arbeiðsfólkini eru komin í nú beint fyri jól. Tó hava formenninir samstundis verið á einum máli um, at landið ikki skuldi vera við í nakrari loysn fyri fyritøkuna.

§52a-fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard vrakaðari bjargingarloysn fyri Føroya Fiskavirking

1. Kann landsstýrismaðurin vátta, at hann, áðrenn Føroya Fiskavirking fór undir trotabúarviðgerð, fekk tilboð frá íslendskum peningastovni um at yvirtaka skuld hjá Fiskavirking í íslendskum banka fyri minni upphædd enn áljóðandi virði?

2. Um landsstýrismaðurin hevur fingið slíkt tilboð, hvat var so ítøkiliga innihaldið í tilboðnum?

3. Var íslendska skuldin til landskassan nevnd í sambandi við tilboðið, og hvat var innihaldið í tí sambandinum?

4. Hvør var orsøkin til, at ikki varð tikið av tilboðnum?

5. Hevur Føroya Landsstýri á annan hátt verið inni í tilgongdini fram undir avgerðina at lata Fútarættinum Føroya Fiskavirking? Á hvønn hátt og í hvørjum sambandi, um so er?

Eitt samfelt kór av samgongufloksformonnum hava harmast støðuna, Føroya Fiskavirking og arbeiðsfólkini eru komin í nú beint fyri jól. Tó hava formenninir samstundis verið á einum máli um, at landið ikki skuldi vera við í nakrari loysn fyri fyritøkuna. Tað undrar mong, at landsins størsta fyritøka hevur havt so fáar vinir í politisku skipanini, tá hugsað verður um tey mongu arbeiðsplássini og tímalønirnar, hendan fyritøkan hevur tryggjað í so mong ár. Føroya Fiskavirking var frá byrjan ein politisk loysn í eini kreppustøðu, og nú er landið aftur í kreppu. Munurin tá og nú er tann, at núsitandi landsstýri ongar loysnir hevur, meðan tásitandi landsstýri varð sett undir umsiting av dønum. Tann støðan tykist nærkast í stórum, um ikki broytingar henda á politiska pallinum. Dagarnar fram undir, at Føroya Fiskavirking endaði í Fútarættinum, vóru royndir gjørdar at lata fyritøkuna á aðrar hendur. Eisini landsstýrið hevur fingið áheitanir um at vera við í onkrari loysn. Eitt nú ljóðar, at landsstýrið hevur fingið eitt óvanliga gott tilboð úr Íslandi at yvirtaka skuldina hjá Føroya Fiskavirking í Kaupthing banka fyri langt undir áljóðandi virði, og at hendan yvirtøkan kundi fíggjast við, at landið minkaði almennu áognina í íslendska láninum, sum Føroyar hava latið í kreppuhjálp til íslendarar. Er nakað um tíðindini, er talan um útrætta vinarhond frá íslendingum, sum ongin eigur at kunna siga nei til. Tó ljóðar, at landsstýrið av ókendum orsøkum hevur sagt nei-takk til tilboðið. Neyðugt er at fáa staðfest, hvønn leiklut Føroya landsstýri hevur havt í hesum sambandi.

Bill Justinussen

Fyri tveimum vikum síðan skipaði Dugni fyri hátíðarhaldi í Listasavni Føroya, har Kærleikskúlan 2010 var avdúkað. Kærleikskúluna í ár hevur kenda listakvinnan Sigrun Gunnarsdóttir hegnisliga tilevnað.

§52a-fyrispurningur til Helenu Dam á Nesystabø

1. Hvør er orsøkin til, at almenni fjølmiðilin ikki møtti, ei heldur hevur umrøtt týðandi hending, ið fór fram á Listasavni Føroya hósdagin 25. November 2010?

Fyri tveimum vikum síðan skipaði Dugni fyri hátíðarhaldi í Listasavni Føroya, har Kærleikskúlan 2010 var avdúkað. Kærleikskúluna í ár hevur kenda listakvinnan Sigrun Gunnarsdóttir hegnisliga tilevnað.

Hetta er annað árið, at Dugni skipar fyri slíkum tiltaki.

Dugni er ein endurbúgvingarstovnur, hvørs endamál er millum annað at royna arbeiðsevnini hjá borgarum, ið eru vinnutarnaðir og at skipa fyri arbeiðsvenjing, endurbúgving og umskúling, so vinnutarnað aftur kunna fara til arbeiðis.

Tilboðini eru fyri fólk, ið vegna skerdan arbeiðsførleika ikki megna at fáa ella at fasthalda eitt arbeiði á arbeiðsmarknaðinum.
Starvsfólkini arbeiða málrættað saman við borgaranum at finna og menna førleikarnar hjá hvørjum einstøkum at arbeiða.
Arbeiðstilboðini á verkstað, ið Dugni bjóðar, eru fyri fyritíðarpensjónistar, ið hava ein ávísan arbeiðsførleika.
Tilboðini eru fyri fólk í vinnuførum aldri.

Sostatt hevur Dugni ein sera týðandi leiklut í okkara samfelag, tá umræður borgarar við skerdum førleika.
Stutt eftir, at Kærleikskúlan varð avdúkað, handaði eldhugaði formaðurin í stýrinum fyri Dugna, Johan Samuelsen, kúluna. Heiðurin fekk blaðmaðurin Snorri Brend, sum í fleiri greinum í Sosialinum hevur megnað at lýst førleikarnar og styrkirnar hjá persónum við breki sum eitt tilfeingi í samfelagnum. Blaðgreinar, sum hava verið við til at bróta fordómar niður, og sum hava verið við til at menna kjakið, fólki við breki at gagni.

Ikki so løgið, at nógv fólk høvdu leitað sær í Listasavnið hendan søguliga hósmorgun, har sak teirra arbeiðsskerdu var í miðdeplinum.
Fjølmiðlarnir høvdu fingið innbjóðing, og vóru tað eisini nakrir, sum møttu. MEN, tað sum er fallið mongum fyri bróstið, er, at tann almenni fjølmiðilin, Kringvarpið, raðfesti hesa løtu so niðarlaga, at teir als ikki møttu – og so vítt eg veit, heldur ikki hava tikið tiltakið uppá tungu – tó var hon umrødd í skemtisendingini Álvaratos.

Sum politikkarar vara vit eisini av støðu teirra, ið hava skerdan arbeiðsførleika, og er tað tí sera hugstoytt, at júst tann almenni fjølmiðilin ikki var tilstaðar slíka løtu, har ljós varð varpað á støðu teirra og tað megnar arbeiðið, ið Dugni avrikar.

Bæði okkum politikkarum og øllum øðrum er við lóg álagt at gjalda fyri at halda lív í Kringvarpi Føroya . Eisini tey arbeiðsskerdu og avvarðandi teirra! Tí er tað átaluvert, at slík søgulig hending, sum fór fram hendan hósdagin 25. november í Listasavni Føroya, ikki fekk rúmd í Kringvarpinum – og kann hetta ikki annað enn undra.

Tí verður spuringurin reistur, hvør orsøkin var til, at Kringvarpið ikki møtti, ei heldur umrøddi hesa týðandi hending, ið viðkemur okkum øllum.

Bill Justinussen

Hóast tað ikki hevur verið siðvenja hjá landi og stovnum at geva starvsfólkunum jólagávur, verður hetta tó í nøkrum førum gjørt
§52a-fyrispurningur til Kaj Leo Johannesen, løgmann

1. Hvør er starvsfólkapolitikkur landsstýrisins í sambandi við jólagávur til starvsfólk í almenna geiranum?
2. Hvørji ráð, stýrir, stovnar og verk undir tí almenna lata jólagávur til starvsfólk síni?
3. Hvat er peningaliga hámarkið fyri hvørja einstaka jólagávu?
4. Hvussu nógvar almennar krónur verða íalt brúktar at keypa jólagávur fyri?

Hóast tað ikki hevur verið siðvenja hjá landi og stovnum at geva starvsfólkunum jólagávur, verður hetta tó í nøkrum førum gjørt. Og í onkrum førum eru gávurnar størri enn aðrar. Nú tíðirnar versna og fíggjarligu umstøðurnar eru vánaligar hjá familjum kring landið, tykist tað órímiligt, at fólk í almennum starvi umframt tann fyrimun, tað er at hava alment starv, eisini skulu fáa jólagávur fíggjaðar við almennum skattakrónum. Havandi í huga, at fleiri tiltøk eru kring landið í hesum døgum at veita familjum og børnum í trongstøðu fíggjarliga hjálp á jólum, eiga landsins myndugleikar at hava eitt vakið eyga við, hvussu farið verður um almennar skattakrónur.

Bill Justinussen

Kann landsstýriskvinnan upplýsa, hvussu nógvir lærarar á maritimu skúlunum (Vinnuháskúlanum og Klaksvíkar Sjómansskúla) ikki uppfylla øll tey formellu krøvini um undirvísingarførleika í kunngerðunum nr. 106 og 107 frá sept. 2005 um skipara- og maskinmeistaraútbúgvingar?

Munnligur fyrispurningur til Helenu Dam á Neystabø, landsstýriskvinnu í undirvísingarmálum

Viðv. førleikakrøvum til lærarar á maritima økinum.

1. Kann landsstýriskvinnan upplýsa, hvussu nógvir lærarar á maritimu skúlunum (Vinnuháskúlanum og Klaksvíkar Sjómansskúla) ikki uppfylla øll tey formellu krøvini um undirvísingarførleika í kunngerðunum nr. 106 og 107 frá sept. 2005 um skipara- og maskinmeistaraútbúgvingar?

2. Kann landsstýriskvinnan upplýsa, hvussu nógvir lærarar á nevndu skúlum hava søkt um undantak frá krøvunum sambært § 10, stk. 3 í kunngerðunum frá sept. 2005?

3. Er tað rætt, at Mentamálaráðið hevur heitt á ávísar lærarar um at søkja um undantaksloyvi, og at hesir lærarar hava fingið undantaksloyvi at halda fram? Hvussu nógvir eru teir í tali?

4. Hvussu nógvir lærarar hava fingið noktað undantaksloyvi frá krøvunum í kunngerðunum?

5. Er tað rætt, at Mentamálaráðið hevur noktað at viðgera umsóknir frá summum lærarum?

Viðmerkingar

Í sept. 2005 vórðu kunngerðirnar nr. 106 og 107 um maskinmeistaraútbúgving og skiparaútbúgving lýstar. Ein 5-ára freist at menna undirvísingarførleikan varð ásett fyri teir lærarar, ið longu vóru í starvi.

Krøvini til undirvísingarførleika hjá lærarum eru so strong, at bara hendinga lærarar uppfylla øll tey formellu krøvini um útbúgving og starvsroyndir. Tó kunnu summir lærarar undirvísa maskinmeistaralesandi í einstøkum lærugreinum, hava teir hægri prógv í hesum lærugreinum.

Á vári 2009 vóru tríggir lærarar á Vinnuháskúlanum uppsagdir, m.a. tí teir ikki uppfyltu formellu krøvini, hóast 5-ára freistin ikki var farin.

Nú hoyrist, at ein hópur av lærarum hevur søkt Mentamálaráðið um undantaksloyvi at halda fram í starvinum. Tað tykist sum at teir hava ikki fingið eins viðgerð í Mentamálaráðnum. Ivasamt er, um Mentamálaráðið hevur biðið skúlaleiðslurnar um tilmæli, sum § 10, stk. 3 í kunngerðunum ásetir.

Fleiri av teimum lærarum, sum ikki hava fingið undantaksloyvi, ganga í einum støðugum ótta fyri at verða uppsagdir eins og teir tríggir starvsfelagarnir.

Ein skeiv gongd er um at taka seg upp í okkara samfelagi. Hendan snýr seg um ójavna viðferð av borgarum í landi okkara, sum hava krav um og rætt til javna viðferð. Grannskoðaramálið er nýggjasta dømið um hesa gongd. Í dag hava fólk við røttum eftirnøvnum og røttum politiskum liti framíhjárættindi tá ræður um almennar ágóðar. Hendan spillan breiðir seg sum ókrút kring landið, og tí er neyðugt at varpa ljós á viðurskifti, sum hava dám av slíkum órætti.

Tí verða hesir spurningar settir landsstýriskvinnuni.

Á Glyvrum, hin 22. novembur 2010

Bill Justinussen

Landsstýriskvinnan hevur lagt enn eitt uppskot fyri Løgtingið um javning av almannaveitingum.

Munligur fyrispurningur til Landsstýriskvinnuna í almannamálum Rósu Samuelsen
Viðvíkjandi javning av almannaveitingum

1. Um lønarsamráðingarnar á almenna arbeiðsmarknaðinum geva tað úrslit, at lønirnar veksa við einum ávísum prosenti, fer Landsstýriskvinnan so at afturkallað uppskotið um avtøk av javning av almannaveitingum sum liggur trivnaðarnevndini?

2. Fer Landsstýriskvinnan at tryggja, at tey sum bert hava fólkapensión og samhaldsfasta at liva av, ikki koma at ásanna, at verðandi gjógvin gørdist djúpari og breiðari enn undan samráðingunum á almenna og privata arbeiðsmarknaðinum?

3. Hevur Landsstýriskvinnan vegna samgonguna fleiri ætlanir um tiltøk mótvegis teimum, sum frammanundan hava fingið álagt fleiri tyngjandi meirkostnaðir, og sum nú eisini standa til at missa javningina av almannaveitingum?

4. Metir Landsstýriskvinnan, at tey 6 % av pensionistum, sum sambært nøgdsemiskanningina, og Landsstýriskvinnuna sjálva, hava tað sera trupult, fara at hava eitt virðuligt lív aftan á at tey sambært uppskotinumk frá Landsstýriskvinnuni missa tey 3 prosentini í javning árliga?

Landsstýriskvinnan hevur lagt enn eitt uppskot fyri Løgtingið um javning av almannaveitingum. Fyrra uppskotið, sum samgongumeirilutin samtykti fyrst í trivnaðarnevndini og síðan í løgtinginum lækkaði javningina við einum prosenti úr 4 niður í 3 prosent. Uppskotið sum nú er til viðgerðar lækkar javningina úr trimun prosentum niður í null.

Á Løgtingi 22.novembur 2010

Karsten Hansen

Løgmaður verður biðin geva Løgtinginum og føroya fólki eina kunning um tað áhugaverda svar, landsstýrismaðurin í uttanlandsmálum gav undirritaða á Norðurlandaráðsfundinum í Reykjavík, tá spurt varð um støðu Føroya til EU.

Munnligur fyrispurningur til løgman Kaj Leo Johannesen.

Havnin h. 08.11.10

Spurningur:

Løgmaður verður biðin geva Løgtinginum og føroya fólki eina kunning um tað áhugaverda svar, landsstýrismaðurin í uttanlandsmálum gav undirritaða á Norðurlandaráðsfundinum í Reykjavík, tá spurt varð um støðu Føroya til EU. Serliga verður løgmaður biðin greiða frá teirri frágreiðing ” udredning ”, sum landsstýrið grundar sín nýggja politikk á.

Viðmerkingar:
Á Norðurlandaráðsfundi í Reykjavík í farnu viku svaraði Jørgen Niclasen, landsstýrismaður í Uttanlandsmálum spurningi frá undirritaða, um hvussu støðan við EU málinum er í Føroyum.

Brot úr svari landsstýrismansins ljóðar soleiðis ( á donskum ):

… vi har lavet en udredning om vores forhold til EU, og ud fra den kan jeg sige, at landsstyret ikke ser nogen interesse i færøsk medlemskab af EU. Vi vil have en tættere tilknytning, men af den udredning, vi har lavet, kan vi ikke se, at et medlemskab af EU ville blive godt for det færøske folk og den færøske velfærd- …

Gleðiligt er at hoyra landsstýrismannin so greitt boða frá, at landsstýrið ongan áhuga hevur fyri limaskapi í EU og at landsstýrið loksins sær, at EU limaskapur ikki vil verða gagnligur fyri føroya fólk og vælferð føringa.

Jenis av Rana

Hvussu langt er komið at gera avtalu við P/f Skálafjarðartunnilin, og hvør er tilgongdin í málinum?

Munnligur fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu í Innlendismálum

1. Hvussu langt er komið at gera avtalu við P/f Skálafjarðartunnilin, og hvør er tilgongdin í málinum?
2. Hvørji eru útlitini fyri, at P/f Skálafjarðartunnilin megnar at finna fígging til ætlanina, nú størsti bakkurin er burtur?
3. Um P/f Skálafjarðartunnilin ikki megnar at fremja ætlanina, hvør er so ætlanin hjá landsstýriskvinnuni?

Løgmaður sigur í løgmansrøðuni, sum varð hildin fyri góðum 4 mánaðum síðani, at “avtala verður nú gjørd við P/f Skálafjarðartunnilin, og gongst sum ætlað, verður koyrandi undir Tangafjørð í 2016.” Hendan ætlanin hevur fingið eitt ógvusligt skot fyri bógvin, nú Eik banki fór undir kong. Ætlanin um ein tunnil undir Tangafjørð er tann týdningarmesta ætlanin í okkara framtíðar undirstøðukervi. Alt samfelagið bíðar eftir, at ætlanin verður sett í verk, tí gagnið av henni er so ómetaliga stórt. Tøgn hevur valdað um ætlan seinastu tíðina, og tíðin er við at renna út fyri partafelagið Skálafjarðartunnilin. Vit bæði vóna og vilja, at ætlanin verður fíggjað og at gongd kemur á. Tí er ynskiligt at frætta, hvar ætlanin liggur júst nú og hvussu sær út frameftir.

Á Glyvrum, hin 9. novembur 2010

Bill Justinussen

Hevur løgmaður umhugsað at skriva út nýval ella at umskipa samgonguna?

havnin h. 06.11.2010

Munnligur fyrispurningur til Løgmann Kaj Leo Johannesen.

Sp. 1:

Hevur løgmaður umhugsað at skriva út nýval ella at umskipa samgonguna?

um svarið til omanfyristandandi spurning er ja:

sp. 2: nær kan føroya fólk so vænta hesa broyting?

Um svarið er nei:

Sp. 3: hvørjar atgerðir ætlar løgmaður so at taka fyri at endurreisa álitið á samgonguna og politisku skipanina?

viðmerkingar:
Yvirskiriftir, sum søguliga fara at standa sum varðar yvir ABC samgongurnar verða óivað: ótaldar ósemjur, átalur frá eftirlitsmyndugleikum, valdsmisnýtsla og manglandi sosialt fyrilit. Ósemjur, sum, fyri at endurgeva ein av samgongunnar stóru profilum, gera, at í hvussu so er ein av samgonguflokkunum er í upploysn. Hartil koma óhoyrt hvassar átalur frá fremstu eftirlitsmyndugleikum okkara- bæði landsgrannskoðaranum og Løgtingsins Umboðsmanni, har hesin seinasti beinleiðis leggur samgongupolitikkarar undir valdsmisnýtslu. Og sosialt er samgongan vorðin kend fyri síni inntriv, sum so gott sum bert eru vend móti teimum veikastu, teimum á niðastu samfelasrókunum.

Umframt beinleiðis vandarnar, ið standast av politikki, ella kanska rættari sagt manglandi politikki, samgongurnar, er tað neiliga árinið,
ið lív og levnaður samgongunnar hevur á hugsan vanliga føringsins og á virðingina fyri politikki og politikarum. Eitt vandamikið neiligt
árin á unga ættarliðið og eitt vónbrot fyri farandi, har gjørdar avtalur vórðu hildnar, har valdsmisnýtsla varð mett revsiverd og har virðingin fyri gránandi hárunum var sjálvsøgd, lærd okkum- og verd at fylgja!

Jenis av Rana

1. Tekur løgmaður undir við, at Rúsan fer at lata upp eksklusivhandil í SMS?

Munnligur fyrispurningur til Kaj Leo Johannesen, løgmann

1. Tekur løgmaður undir við, at Rúsan fer at lata upp eksklusivhandil í SMS?
2. Tekur samgongan undir við, at Rúsan fer at lata upp eksklusivhandil í SMS?

Nú er ikki long tíð eftir, til Rúsan fer at lata upp eksklusivhandil í SMS. Endamálið er at selja so mikið nógv at dýrari sløgunum, at Rúsan í ár megnar at halda avlopskravið í fíggjarlógini. Upp á fyrispurning fyri nøkrum døgum síðani svaraði landsstýrismaðurin í vinnumálum, at væntandi verður avlopið av hesi deildini kr. 200.000 í 2010. Hóast fleiri samgongulimir hava gjørt vart við seg, hevur landsstýrismaðurin ikki enn alment givið boð um at steðga ætlanini hjá Rúsuni. Við hesum tykist sum at sambandið millum parlamentariska grundarlagið undir landsstýrismanninum í vinnumálum og landsstýrismannin sjálvan ikki er av tí besta. Landsstýrismaðurin tykist ikki virða sínar egnu samgongufelagar og ei heldur sínar floksfelagar í hesum máli. Hetta er sera ørkymlandi fyri okkum, sum eru ímóti ætlanini, tí tað tykist sum hava landsstýrisfólk óavmarkað vald at gera júst, sum teimum lystir. Løgmaður er tann, sum setir landsstýrisfólk í starv og loysir tey úr starvi. Tí hevur løgmaður vald til at steðga Johan Dahl í hesi ætlan hansara. Vónandi fer løgmaður ikki bert at sita hendur í favn og hyggja at, meðan Johan Dahl sum ein annar bulldozari brýtur niður týðandi verjugarðar í okkara samfelagi.

Bill Justinussen

Í samband við at Rúsan letur upp handil í SMS, hevur Bill Justinussen sett fram fylgjandi spurningar

1. Hvør er orsøkin til, at Rúsan ætlar at lata upp eksklusiv handil í SMS?
2. Nær væntar landsstýrismaðurin, at handilin í SMS letur upp?
3. Hevur landsstýrismaðurin tikið undir við hesi ætlan?
4. Hevur landsstýrismaðurin undirtøku í samgonguni fyri hesi ætlan?
5. Væntar landsstýrismaðurin, at eksklusivhandilin í SMS – tað, sum eftir er av árinum, – fer at kasta so mikið av sær, at Rúsan megnar at halda avlopskravið í fíggjarlógini?
6. Hvussu mikið væntar Rúsan, at eksklusivhandilin í SMS fer at selja fyri hiðani og til árslok? Og hvussu stórt væntar Rúsan, at avlopið verður av hesum handli hiðani til árslok?
7. Heldur landsstýrismaðurin, at tað er í trá við endamálsorðingina í rúsdrekkalógini, at Rúsan nú ætlar at økja um útboðið og atgongdina?
8. Hevur Rúsan ætlanir um onnur tiltøk fyri at halda játtanina á fíggjarlógini?
9. Hvat heldur landsstýrismaðurin, at ein landsstýrismaður eigur at gera við eina leiðslu, sum ikki megnar at halda játtanina á fíggjarlógini?
10. Hevur landsstýrismaðurin tikið nøkur stig til tess at sleppa Rúsuni undan avlopskravinum á fíggjarlógini og heldur at stýra príspolitikkinum og fyribyrgingararbeiðnum umvegis avgjøld á § 20 í fíggjarlógini?

Fyrsta grein í lóg um rúsdrekkasølu sigur, at endamálið við hesi lóg er at tálma NÝTSLUNI av rúsdrekka. Sambært heimasíðuni hjá Rúsuni er missiónin at tálma rúsdrekkaMISnýtsluni. Munur er á nýtslu og misnýtslu. Tá Rúsan ikki tykist hava somu missión, sum lógin ásetir, nevniliga at tálma nýtsluni, er neyðugt hjá myndugleikunum at halda eitt serliga vakið eyga við, hvussu lógin verður fyrisitin í verki. Eftir øllum at døma ger Rúsan ov nógv fyri at økja um nýtsluna av rúsdrekka. Hetta fyri at røkka avlopskravinum í fíggjarlógini. Avlopskravið er sjálvandi ein ómøgulig tvístøða fyri Rúsuna. Tað er ómøguligt at miðja ímóti at selja minni, samstundis sum roynast skal at selja meiri. Tí er neyðugt, at politiski myndugleikin beinanvegin loysir Rúsuna burturúr hesi tvístøðuni. Tað kann gerast við at flyta príspolitikkin til landsstýrismannin í fíggjarmálum, sum umsitur avgjaldspolitikkin. Tí Rúsan skal undir ongum umstøðum nýta sína orku til at royna at fáa fleiri at drekka meiri. Rúsan skal halda seg til upprunaendamálið, sum er at tálma nýtsluni.

Landsstýrismaðurin bað Løgtingið um at hækka játtanina til Rúsuna við kr. 500.000, so Rúsan megnaði at halda játtanina fyri 2010. Hendan umbøn varð ikki eftirlíkað. Nú hóttir Rúsan við at økja um atgongdina og útboðið fyri at leggja trýst á politiska myndugleikan. Hetta kann føra við sær meirnýtslu og harvið enn størri skaðar bæði heilsuligar og sosialar. Tí má landsstýrismaðurin svara fyri ódámligu framferðini hjá leiðsluni í Rúsuni.

Glyvrar, hin 18. oktobur 2010

Bill Justinussen

Hvør er høvuðsuppgávan hjá sitandi samgongu hiðani og til valið?
Hvørji óloyst mál verða loyst hiðani og til valið?

Munnligur fyrispurningur til Kaj Leo Johannesen, løgmann

1. Hvør er høvuðsuppgávan hjá sitandi samgongu hiðani og til valið?
2. Hvørji óloyst mál verða loyst hiðani og til valið?

Tíðindastreymurin seinastu vikuna ber ikki boð um væleydnaðan politikk hjá
ABC-samgonguni.

Stjórin í Nærverkinum boðar frá, at ”sparingarnar innan Nærverkið eru tær
ógvusligastu, sum hon veit um”.

Føroya Arbeiðsgevarafelag sigur um fíggjarlógaruppskotið, at ”tað er av
handahógvi merkt, og at karmarnir fyri føroyskt vinnulív eru so óstabilir,
at tað er óforsvarligt.”

Felagið Javni mótmælir alment fráboðaðu sparingunum á almannaøkinum. Felagið
sigur seg stúra fyri avleiðingunum av at spara 12,5 mió. krónur, sum serliga
raka serforsorgina. Javni óttast, at sparingarnar fara at raka tey veikastu,
sum tørva hjálp til nærum alt, og sum longu eru rakt av sparingum.

Blaðstjórin á Sosialinum skýrir public service sáttmálan millum
Mentamálaráðið og Kringvarpið fyri eina ólukku. Hann sigur, at
landsstýriskvinnan við hesum hevur lagt eina køvandi hond yvir føroyskar
fjølmiðlar.

Og størstu yvirskriftirnar tók fyrrverandi Fólkafloksmaðurin í 40 ár Poul
Michelsen. Um samgonguna sigur hann stutt og greitt, at hon við sínum
innanhýsis blokeringum elvir til ábyrgdarloysi og leti.

Samgongan fær vánalig skoðsmál úr øllum hornum samfelagsins. Áhugavert er at
frætta, um samgonguleiðarin framhaldandi heldur tað vera rætt at sita við
valdið, nú hvørki sosialpolitikkur ella vinnupolitikkur tykist vera á
rættari leið. Nógvar royndir eru gjørdar at fremja skilagóðan politikk, men
sum nýggjasti andstøðutingmaðurin so rætt vísir á, eru tað blokeringarnar,
sum vinna á skilagóðum politikki. Tí eigur løgmaður at taka støðu til
veruleikan og greiða Tinginum frá sínum ætlanum.

Glyvrar, hin 18.10.2010

Bill Justinussen

Hvør er orsøkin til, at stuðulin til Bláa Kross Føroyar í Fíggjarlógaruppskotinum fyri 2011 er skerdur úr kr. 325.000 niður í kr. 0?

Munnligur fyrispurningur til Axel V. Johannesen, landsstýrismann í heilsumálum

1. Hvør er orsøkin til, at stuðulin til Bláa Kross Føroyar í Fíggjarlógaruppskotinum fyri 2011 er skerdur úr kr. 325.000 niður í kr. 0?
2. Hvørjar avleiðingar fær hesin óvæntaði niðurskurðurin fyri Bláa Kross Føroyar?
3. Er talan um eina fakliga grundaða ella politiska avgerð?
4. Hvussu hevur landsstýrismaðurin samskift við Bláa Kross Føroyar um hendan niðurskurðin?

Í fíggjarlógaruppskotinum fyri 2011 hevur landsstýrismaðurin í Heilsumálum valt at skjóta upp at strika játtanina til Blái Krossur Føroyar. Árliga játtanin hevur annars verið støðug og er fyri 2010 kr. 325.000. Men hesa játtan vil landsstýrismaðurin eftir øllum at døma sleppa av við, og hevur í tí sambandi helst gjørt seg sekan í tí størsta einstaka niðurskurðinum yvirhøvur í allari Fíggjarlógini. Eitt óskiljandi stig við atliti at týdninginum av áhaldandi rúsdrekkafyribyrging kring landið alt.

Tað hevur uttan iva havt sína orsøk, at játtanin til Bláa Kross Føroyar hevur staðið á fíggjarlógini nú í mong, mong ár. Øll vita, at Blái Krossur stendur fyri góðsku og professionalismu á so mongum økjum – alt frá fyribyrging til viðgerð, umsorgan, familjuráðgeving umframt sosiala og andaliga røkt. Tí er eisini vissa fyri, at almennir pengar verða umsitnir við stórari ábyrgd og gera størst møguliga nyttu í mun til endamálið.

Glyvrar 18. oktobur 2010

Bill Justinussen

Greið frá neurologitænastuni í Føroyum, herundir tørvi, kostnaði, tal av viðtalum, kanningum og viðgerðum. 

Hvussu long er bíðitíðin at sleppa til viðtalu, kanning ella viðgerð hjá neurologi á Landssjúkrahúsinum?

§52a-fyrispurningur til Axel V. Johannesen, landsstýrismann í Heilsumálum

Greið frá neurologitænastuni í Føroyum, herundir tørvi, kostnaði, tal av viðtalum, kanningum og viðgerðum.

Hvussu long er bíðitíðin at sleppa til viðtalu, kanning ella viðgerð hjá neurologi á Landssjúkrahúsinum?

Hvussu longi hava tey bíðað, sum hava bíðað longst?

Hvat kostar tað fyri Almannaverkið, at sjúklingar bíða eftir viðtalu, kanning og viðgerð hjá neurologi?

Hvussu raðfestir neurologurin tey, sum standa í bíðirøð? Verða eitt nú tey, sum bert hava tørv á einfaldari og skjótari viðgerð, tikin fram um?

Heldur landsstýrismaðurin, at tilboðið er nøktandi? Um ikki, hvørjar ætlanir hevur landsstýrismaðurin tá at betra um tilboðið?

Okkurt bendir á, at bíðitíðin at sleppa til neurolog á Landssjúkrahúsinum er ov long. Í summum førum er talan um einfalda viðgerð, sum kann avgreiðast eftir stuttari tíð, men har sjúklingurin hevur bíðað í mánaðir uttan at sleppa framat. Avleiðingin er vantandi arbeiðsføri, sum hevur kostnað við sær fyri almannaverkið. Landsstýrismaðurin eigur at greiða frá, hvussu tilboðið kann betrast, so fólk við lítlum breki og góðum arbeiðsføri fáa skjóta viðgerð, so tey sleppa aftur til arbeiðis sum skjótast.

Glyvrar, hin 05.10.2010

Bill Justinussen

Hvørjar lógir, reglur og mannagongdir eru galdandi, tá Landsverk bjóðar almenn arbeiði út?

§52a-fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu í Innlendismálum

1. Hvørjar lógir, reglur og mannagongdir eru galdandi, tá Landsverk bjóðar almenn arbeiði út?

2. Heldur landsstýriskvinnan, at føroyskir arbeiðstakarar, veitarar, hondverkarar, vinnufeløg v.m. skulu øll hava eins og sama møguleika á jøvnum føti at bjóða upp á øll almenn arbeiði, herundir eisini øll tey, sum Landsverk hevur ábyrgdina av?

3. Hvussu eru útboðini viðvíkjandi Klaksvíkar Sjúkrahúsi, Landssjúkrahúsinum, Tekniska Skúla í Klaksvík og Klaksvíkar Sjómansskúla skipað?

4. Heldur landsstýriskvinnan, at allir føroyskir arbeiðstakarar, veitarar, hondverkarar og feløg høvdu sama møguleika á jøvnum føti at bjóða upp á nevndu verkætlanir?

5. Hvør er orsøkin til, at Landsverk í nøkrum førum velir at bjóða útvaldum arbeiðstakarum til innbodna lisitatión, og hvør hevur eftirlitið við, at tey innbodnu eru objektivt vald út millum allar føroyskar arbeiðstakarar?

6. Verða øll almenn arbeiðir – stór sum smá – boðin út? Hvar er markið fyri, nær eitt arbeiði verður boðið alment út, og um eitt tílíkt mark er, hvør hevur so ásett tað?

7. Við atliti at spurninginum um alment útboð, er munur á, hvat innihaldið av verkætlanini er? (Dømi: gerð av nýggjari heimasíðu, asfaltering av vegastubba, vegagerð, alment viðlíkahald, rakstur/løga/stuðulskonta)

8. Tá høvuðsveitari vinnur útboð, hevur hann tá fríar ræsur at velja undirveitarar, ella hevur hann almennar lógir, reglur og mannagongdir at halda seg til?

9. Heldur landsstýriskvinnan, at landafrøðislig atlit eiga at takast, tá alment verður boðið út og tá alment verður boðið inn til lisitatión?

10. Er landsstýrikvinnan nøgd við verandi mannagongdir? Um ikki, hvørji tekur landsstýriskvinna fyri at tryggja, at allir føroyskir arbeiðstakarar hava sama møguleika at taka á seg arbeiðir fyri skattakrónurnar hjá okkum øllum?

Bill Justinussen

Trupulleikin at manna kommunulæknastørvini í Føroyum er eftirhondini gamal. Fyri tey økir í landinum, har fastur kommunulækni ikki er settur og vikarar røkja størvini, er støðan als ikki nøktandi.

Munnligur fyrispurningur til Jacob Vestergaard, landsstýrismann í fiskivinnumálum.

1. Hvussu nógv kommunulæknastørv eru ósett í Føroyum í løtuni?
2. Hvørji eru útlitini fyri, at ómannaðu størvini verða sett
3. Hvørji átøk verða framd fyri at manna øll kommunulæknastørvini?

Trupulleikin at manna kommunulæknastørvini í Føroyum er eftirhondini gamal. Fyri tey økir í landinum, har fastur kommunulækni ikki er settur og vikarar røkja størvini, er støðan als ikki nøktandi. Í hesum økjunum skal ein vera meiri enn heppin at møta sama lækna tvær ferðir upp í slag. Fyri borgaran hevur hetta stórar tvørleikar við sær. Serliga tann, sum hevur tørv á framhaldandi og støðugari tænastu frá kommunulæknanum. Ikki allir læknar loysa trupulleikarnar hjá sjúklingunum á júst sama hátt, og tí er tað sera órógvandi fyri nøkur, at tey nærum hvørja ferð møta einum nýggjum vikari í viðtaluni.

Fyri mongum árum síðani varð útbúgvingarskipan sett í verk fyri at bøta um støðuna, men framvegis eru alt ov mong ósett kommunulæknastørv. Tí kann av røttum spyrjast, um átøkini hava verið nóg munagóð, og um ikki tíðin er komin at styrkja um átøkini fyri at fáa mannað ósettu størvini.

Bill Justinussen, løgtingsmaður

Hvørjar eru høvuðsuppgávurnar hjá menningarstjóranum, sum sjálvur fjórði mannar leiðsluna á Landssjúkrahúsinum? 

30. august 2010

Munnligur fyrispurningur til Axel V. Johannesen, landsstýrismann í heilsumálum

Viðvíkjandi menningarstjóra á Landssjúkrahúsinum

Hvørjar eru høvuðsuppgávurnar hjá menningarstjóranum, sum sjálvur fjórði mannar leiðsluna á Landssjúkrahúsinum?
Hvussu nógv kostar menningarstjórin og hansara virksemi í føroyska heilsuverkinum í miðal um mánaðin alt íroknað so sum ferðing, íbúð o.a.

Hevur menningarstjórin uppgávur fyri aðrar fyritøkur uttanfyri føroyska heilsuverkið, samstundis sum hon er sett í starv á Landssjúkrahúsinum?

Verður lønin til menningarstjóran goldin sum A-inntøka í Føroyum ella sum gjald til eina fyritøku?
Hvussu hevur hilnast at náa teimum málum, sum sett vórðu í sambandi við setan av menningarstjóra?
Hvussu nógv kostar samlaða sjúkrahúsleiðslan á Landssjúkrahúsinum?

Í apríl í fjør varð kunngjørt, at eitt spildurnýtt starv varð stovnað í ovastu leiðsluni á Landssjúkrahúsinum. Ein menningarstjóri skuldi setast. Endamálið var at fyrireika og verkseta HR-menningarátøk. Eisini var endamálið at fyrireika og verkseta heimtøkuverkætlanir í sambandi við serviðgerð uttanlands. Nú eitt drúgt ár er runnið av tvey-ára skeiðnum hjá menningarstjóranum, er komið fram, at talan er um eina kostnaðarmikla skipan hjá einum fíggjarliga hart kroystum sjúkrahúsi. Tí er umráðandi at fregnast nærri um hetta starvið, sum øllum kunnugt verður fíggjað við føroyskum skattakrónum.

Tað er undrunarvert, at uppgávurnar hjá menningarstjóranum fevna heilt frá menningarátøkum fyri starvsfólk til at betra um viðgerðarligu tilboðini í sambandi við heimtøku av serviðgerðum. Í mong ár hevur áhaldandi verið arbeitt við at taka fleiri og fleiri viðgerðir heim. Hendan tilgongdin er javnt og samt, og tí man okkurt serligt átak vera framt, síðani neyðugt hevur verið at sett ein heilan stjóra í ovastu leiðslu sjúkrahússins til hesa uppgávu, sum til dagligt snýr seg um at økja og betra um læknafakliga kapasitetin. Tí er neyðugt at greiða løgtinginum frá um ávegis úrslitini hjá menningarstjóranum.

Bill Justinussen

Til 3. viðgerð av uppskoti um fiskidagalógina 2010/2011 hevur Miðflokkurin lagt fram soljóðandi broytingaruppskot

Havnin h. 16.08.10

Broytingaruppskot til 3. viðgerð av uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap- løgtingsmál nr. 1/ 2010.

Uppskotsstillararnir ávarða enn einaferð móti at síggja burtur frá ráðum og tilmælum teirra serkønu, verið teir innan vinnuna ella fiskifrøðina. Og mælia til, meðan vit enn hava møguleikan sjálvi at skipa veiðu okkara, at byrja eina miðvísa gongd, sum, umframt at tryggja tilfeingi okkarar, fer at vísa umheiminum, og her serliga marknaðum okkara, at vit hugsa burðardygt. At skerja 24 % í einum meta vit tó er ov vandamikið her og nú fyri búskap og vinnu, tí mælir vit til at hava hetta sum mál í einum 3- ára skeiði.

Broytingaruppskotið er tí at skerja fiskidagarnar fyri bólkarnar 2, 3 og 4 við 8 % komandi fiskiár.

Ført verður fram, og váttað av Havstovuni, at grundarlagið fyri tað dagatal, ið er tillutað lemmatrolarunum er ivasamt. Havandi hetta í huga, og ásannandi at hetta fyrsta árið er ein royndartíð, taka vit undir við tí dagatali til bólk 1, sum meirilutin í fiskivinnunevndini mælir til.

Somuleiðis verður tikið undir við at minka skerjingina hjá bólki 5 frá 5000 til 4000 dagar, og í at neyðugt verður neyvt at definera vinnuligan útróður, soleiðis at tey, sum skulu liva av útróðri, hava nóg mikið av døgum.

Uppskotsstillararnir heita á Landsstýrismannin og samgongumeirilutan um at taka neyðug stig, so vit gagnnýta alt tilfeingið, sum kemur úr havinum. Fremstu granskarar og vinnulívsmenn okkara vísa á, at í tí partinum av tilfeingi, sum vit enn brúka ov lítið av, liggur meira enn helmingurin av tí virði, vit áttu at fingið burturúr tí ríkidømi grunnarnir geva okkum.

Við hesum viðmerkingum verður sett fram soljóðandi
B r o y t i n g a r u p p s k o t:

§ 29, stk. 1 verður orðað soleiðis:

“§ 29. Innan fyri hvønn av
høvuðsbólkunum av fiskiførum í § 28,
sum vóru í veiðiflotanum 1. januar 1995,
verður fiskidagaskipan ásett fyri hesar
undirbólkar við hesum fiskidagatali, sbr.
tó stk. 3, sum verður býtt millum
fiskiførini, tó so, at hædd verður tikin
fyri møguligari umseting av fiskidøgum
frá einum fiskifari til eitt annað í sama
undirbólki, bólkur 5 tó undantikin, og
endaligum avhendingum av fiskidøgum
millum undirbólkarnar 4A og 4B í
tíðarskeiðinum frá 1. september 2009 til
31. august 2010:

Bólkur 1: Lemmatrolarar:
Innara fiskidagaleið 900 fiskidagar
Ytra fiskidagaleið 1.700 fiskidagar
Bólkur 2: Partrolarar 4.054 fiskidagar
Bólkur 3: Línuskip yvir 110 tons 2.705 fiskidagar
Bólkur 4 A: Útróðrarbátar millum 15 – 40 tons 1.218 fiskidagar
Bólkur 4 B: Útróðrarbátar størri enn 40 tons á línuveiðu 1.616 fiskidagar
Bólkur 4 T: Útróðrarbátar størri enn 40 tons á trolveiðu 1.417 fiskidagar
Bólkur 5: Útróðrarbátar undir 15 tons á húkaveiðu 13.259 fiskidagar.”

Les her broytingaruppskot Miðfloksins

Havnin h. 12.08.10

Broytingaruppskot Miðfloksins til uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap- løgtingsmál nr. 1/ 2010.

Viðmerkingar:

Miðflokkurin tekur fult út undir við flestu av teimum viðmerkingum, sum meirilutin og fyrst nevndi minnilutin í vinnunevndini hava í teirra álitum. Báðir partar endurgeva skilagott úr tilmælnuum, sum komin eru frá bæði Havstovuni og Fiskidaganevndini. Víst verður eisini til ráðgevingar, ið summi, ið vórðu innkallaði í nevndina, góvu og skilagott verður hugleitt um vaksandi trupulleikarnir vit uppliva á marknaðum runt alt Europa, tíat spurnartekin verður sett við veiðitrýst okkara og manglandi burðardygd.

Men ístaðin fyri at fylgja givnu ráðum og tilmælum heldur meirilutin, ið umboðar samgonguna, fram á somu kós, ið hevur valdað mongu farnu árini. Lítið og einki verður broytt, tikið verður ikki við ráðum, hóast meirilutin uttan iva eisini er samdur í fylgjandi niðurstøðu frá Havstovuni, har hendan, í sb.v. at skipa veiðuna burðardygt, greiðir soleiðis frá:

..tað at minka veiðutrýstið er ikki tað sama, sum at veiðan fer at minka. Um veiðutrýstið verður minkað, minkar veiðan ta fyrstu tíðina (1-3 ár), men eftir tað kann væntast, at veiðan í tonsum sum heild verður tann sama ella helst størri, og at færri og størri fiskar verða veiddir. Og tað hevur nógvar fyrimunir. Teir eru betur egnaðir í gýtingarstovninum, og teir eru betri egnaðir bæði í framleiðsluni og viðvíkjandi fiskaprísi, so at meira fæst burturúr enn við einum ov stórum veiðutrýsti. Eisini kann væntast, at sveiggini í veiðuni ár undan ári verða minni….

Margháttligt er, at meirilutin ikki tekur avleiðingar av egnari niðurstøðu, har teir í áliti sínum so rætt føra fram, at:

…størsta takið í løtuni er at kunna skjalprógva, at okkara veiða er burðardygg. Sum er, megna vit ikki tað, og tí renna vit okkum ímóti á alsamt fleiri marknaðum. Marknaðurin er kritiskur og tekur ikki tann vágan á seg at seta vørur á hillarnar, sum ikki ganga undir at vera burðardygg framleiðsla…..og …
vit kunnu vænta okkum, at gongdin við krøvum um burðardygd og
umhvørviskrøvum fara at økjast á teimum dýru marknaðunum heldur enn linka.

Hartil er meirilutin kunnugur við frágreiðing landsbankans um framleiðsluavrikini í føroysku vinnuni, har hesi m.a. staðfestir, at :

…veiðitrýstið við Føroyar hevur seinastu 15 árini verið í miðal á leið dupult so stórt, sum tað veiðitrýst, sum hevði kastað mest av sær, bæði búskaparliga og lívfrøðiliga….

og við tíðindaskriv frá Vinnuhúsinum, sum bønar um broyttan hugburð v. m.ø.niðanfyri endurgivnu orðum:.

… føroyska fiskivinnan hevur stórar avbjóðingar fyri framman. Flestu skipabólkar hava torført við at fáa endarnar at røkka saman, og framleiðsluvinnan á landi hevur somuleiðis havt fleiri fíggjarliga
tung ár. Lívfrøðiliga sær ikki mætari út. Ávaringarnar frá fiskifrøðingum hava ljóðað í fleiri ár, men valt hevur verið ikki at lurta eftir teimum. At fiskiskapurin eftir týdningarmiklum fiskasløgum nærum er farin burtur í einki, er tó ein sannroynd og ein viðvirkandi orsøk til, at torført er at fáaendarnar at røkka saman í vinnuni. Somuleiðis er torført at sleppa av við vøruna á marknaðunum orsakað av, at ikki ber til at skjalprógva, at fiskastovnarnir verða burðardygt umsitnir…

Og vit kundu hildið á at endurgivið ávarðingarróp frá skilafólkunum í búskaparráðnum, fiskasølufólki og mongum øðrum, m.a. um trupulleikar á týdningarmiklum marknaðum, bæði í í Týsklandi, Fraklandi og Bretlandi.
Ávarðingar og tilmæli, sum samgongan er fult út kunnug við, tó uttan at taka neyðug stig at rætta kósina.

Miðflokkurin ávarðar enn einaferð móti at síggja burtur frá ráðum og tilmælum teirra serkønu, verið teir innan vinnuna ella fiskifrøðina. Og flokkurin mælir til, meðan vit enn hava møguleikan sjálvi at skipa veiðu okkara, at byrja eina miðvísa gongd, sum, umframt at tryggja tilfeingi okkarar, fer at vísa umheiminum, og her serliga marknaðum okkara, at vit hugsa burðardygt. At skerja 24 % í einum metur Miðflokkurin tó er ov vandamikið her og nú fyri búskap og vinnu, tí mælir flokkurin til at hava hetta sum mál í einum 3- ára skeiði.

Broytingaruppskot Miðflokksins er tí at skerja fiskidagarnar fyri bólkarnar 2, 3 og 4 við 8 % komandi fiskiár.

Ført verður fram, og váttað av Havstovuni, at grundarlagið fyri tað dagatal, ið er tillutað lemmatrolarunum er ivasamt. Havandi hetta í huga, og ásannandi at hetta fyrsta árið er ein royndartíð, tekur Miðflokkurin undir við tí dagatali til bólk 1, sum meirilutin í fiskivinnunevndini mælir til.

Somuleiðis tekur Miðflokkurin undir við meirilutanum í vinnunevndini at minka skerjingina hjá bólki 5 frá 5000 til 4000 dagar, og í at neyðugt verður neyvt at definera vinnuligan útróður, soleiðis at tey, sum skulu liva av útróðri, hava nóg mikið av døgum.

Viðvíkjandi brúksskylduni er Miðflokkurin samdur við vinnunevndini í, at avleiðingarnar av tí leistinum, sum landsstýrismaðurin skjýtur upp, fer at hava við sær økt veiðitrýst – tí tekur Miðflokkurin ikki undir við hesari broyting.

Miðflokkurin heitir á Landsstýrismannin og samgongumeirilutan um at taka neyðug stig, so vit gagnnýta alt tilfeingið, sum kemur úr havinum. Fremstu granskarar og vinnulívsmenn okkara vísa á, at í tí partinum av tilfeingi, sum vit enn brúka ov lítið av, liggur meira enn helmingurin av tí virði, vit áttu at fingið burturúr tí ríkidømi grunnarnir geva okkum.

Við hesum viðmerkingum setir Miðflokkurin fram soljóðandi
B r o y t i n g a r u p p s k o t:

§ 29, stk. 1 verður orðað soleiðis:

“§ 29. Innan fyri hvønn av
høvuðsbólkunum av fiskiførum í § 28,
sum vóru í veiðiflotanum 1. januar 1995,
verður fiskidagaskipan ásett fyri hesar
undirbólkar við hesum fiskidagatali, sbr.
tó stk. 3, sum verður býtt millum
fiskiførini, tó so, at hædd verður tikin
fyri møguligari umseting av fiskidøgum
frá einum fiskifari til eitt annað í sama
undirbólki, bólkur 5 tó undantikin, og
endaligum avhendingum av fiskidøgum
millum undirbólkarnar 4A og 4B í
tíðarskeiðinum frá 1. september 2009 til
31. august 2010:

Bólkur 1: Lemmatrolarar:
Innara fiskidagaleið 900 fiskidagar
Ytra fiskidagaleið 1.700 fiskidagar
Bólkur 2: Partrolarar 4.054 fiskidagar
Bólkur 3: Línuskip yvir 110 tons 2.705 fiskidagar
Bólkur 4 A: Útróðrarbátar millum 15 – 40 tons 1.218 fiskidagar
Bólkur 4 B: Útróðrarbátar størri enn 40 tons á línuveiðu 1.616 fiskidagar
Bólkur 4 T: Útróðrarbátar størri enn 40 tons á trolveiðu 1.417 fiskidagar
Bólkur 5: Útróðrarbátar undir 15 tons á húkaveiðu 13.259 fiskidagar.”

Í samband við at løgmaður á tíðindafundi eftir ríkisfundin í Skagen kom við skelkandi útsøgnum um stjórnarskipanaruppskotið, hevur Jenis av Rana sett løgmanni fylgjandi spurning:

Havnin h. 12.06.10.

Sambart fjølmiðlum hava tygun á tíðinafundi í Skagen, hildin í sambandi við ríkisfundin 2010, boðað frá, at uppskotið um nýggja stjórnarskipan fellur burtur á Ólavssøku og verður neyvan lagt fram aftur av samgonguni.

Tygun verða biðin um at greiða frá hvørja heimild tygun hava til soleiðis at seta til síðis, lítisgera og vanvirða part av tí arbeiði, fólkavalda Løgting okkara miðvíst hevur arbeitt við seinastu árini.

Jenis av Rana
Formaður Miðfloksins
umframt limur í grundlógar- og stjórnarskipanarnevnd Løgtingsins frá byrjan av hesum arbeiði.

Meðan føroysku peningastovnarnir í tíðindaskrivum nærum dagliga greiða frá, hvussu væl umleggingin av netbankaskipanini til útlendskan KT-veitara hevur eydnast, hava føroysku brúkararnir, bæði vinnulív og privatfólk, nøtrast í ørkymlan um higartil miseydnaðu umleggingina.

§ 52a-fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard viðvíkjandi umlegging bankanna til útlendskan KT-veitara?

Hvat og hvussu nógv samskifti hevur verið við føroysku politisku myndugleikarnar í sambandi við umlegging peningastovnanna til útlendska KT-veiting?
Hevur landsstýrismaðurin í fíggjarmálum sett peningastovnunum spurningar ella krøv í sambandi við umleggingina? Og um so er: er krøvini lokin?
Nær frætti landsstýrið á fyrsta sinni um ætlanirnar at leggja um til útlendskan KT-veitara?
Hvussu nógv kostar umleggingin landskassanum serliga við atliti at leiklutinum hjá Pf. Elektron og framtíðaruppgávur felagsins fyri tað almenna?
Hevði landsstýrismaðurin antin sum fíggjarligur politiskur myndugleiki ella sum stórur partaeigari í Føroya Banka myndugleika at nokta Føroya Banka at leggja um til útlendskan KT-veitara?
Hvørjar almennar hugsanir hevur landsstýrismaðurin í fíggjarmálum um alla tilgongdina og úrslitið higartil?
Hvørjar fyrimunir og vansar sær landsstýrismaðurin við broytingini?
Kennir landsstýrismaðurin til allar grundgevingarnar fyri umleggingini?
Hevur málið verið til umrøðu á landsstýrisfundi og er full undirtøka í landsstýrinum fyri umleggingini?

Meðan føroysku peningastovnarnir í tíðindaskrivum nærum dagliga greiða frá, hvussu væl umleggingin av netbankaskipanini til útlendskan KT-veitara hevur eydnast, hava føroysku brúkararnir, bæði vinnulív og privatfólk, nøtrast í ørkymlan um higartil miseydnaðu umleggingina. “If it works, don’t fix it” og “never change a winning team” eru helst tiltøk, sum føroysku peningastovnarnir ikki taka so hátíðarliga. “Stórrakstur” sigst vera ein orsøk til ovurdýru umleggingina, samstundis sum vit sum samfelag á fleiri mótum júst royna at vísa á fyrimunirnar við einum lítlum samfelag, kanska nevnt “smárakstrarfyrimunir”. Mær vitandi hava flestu brúkararnir verið væl og sera væl nøgdir við vrakaðu skipanina, sum er bygd upp á føroyskum lunni. Hvørjar eyka fyrimunir brúkarin fær við nýggju skipanini, er trupult at fáa eyga á, tá havt verður í huga, at tað er føroyski brúkarin, sum rindar hvørt oyra gjøgnum ov høgt rentustig, ómaksgjøld, avgreiðslugjøld, provisiónir, trotaprovisiónir, tænastugjøld, stovningarkostnaðir, rentustuðul og annað mangt, ein tvísiffrað milliónaupphædd er komið mær fyri oyrað. Sjálvandi vilja tey, sum selja slíkar skipanir, duga væl at greiða frá øllum fyrimununum. Og vanlig føroysk undirbrotligheit er at geva seg inn undir væltalandi danskar sølumenn, sum duga meiri enn at selja sand í Sahara.

Ein netbanki kann ómøguligt vera annað enn ein praktisk skipan at avgreiða bankaviðurskifti. Og hvussu nógv praktiskari tað kann gerast við at kobla seg upp í eitt størri kervi, má vera sera ivasamt. Tí er tað hugvekjandi, at peningastovnarnir í eini krepputíð, sum fyrst og fremst er skapt av júst peningastovnum, velja at tøma hundraðtals milliónir úr føroyska peningakervinum til danskar sølumenn fyri at fáa so at siga tað sama burturúr, fyri síðani at skriva rokningina til Palleba.

Bankapakkarnir hava higartil kostað føroysku peningastovnunum umleið 400 milliónir krónur. KT-umleggingin hevur kostað eitt tví-siffrað milliónatal. Útrásin hjá serliga tí eina peningastovninum hevur kostað dýrt. Føroyski brúkarin, sum ikki hevur so nógv alternativ at velja ímillum, er svartiper og má gjalda allar rokningarnar antin so ella so. Og nú skal hann eisini gjalda fyri, at føroyskir peningastovnar í Danmark veita sínum kundum har eina lægri rentu enn somu lán fáast fyri í Føroyum.

Alt hetta og mangt annað er orsøkin til, at landsstýrismaðurin í fíggjarmálum má greiða frá sínum leikluti.

Bill Justinussen, løgtingsmaður

Nær fara genkanningar fyri CTD og møguliga aðrar arvaligar sjúkur at standa føringum í boði?

Jenis av Rana hevur sett fram fylgjandi fyrispurning

Viðmerkingar:
Arvaliga sjúkan CTD tykist hava ligið sum ein hóttan undir føroyska samfelagnum í fleiri ár enn flestu okkara ímynda okkum, og eingin ivi man vera um, at hon gjøgnum árini hevur kravt fleiri mannalív enn vit gruna.

Tíbetur er grundarlag hennara um at verða avdúkað og viðgerðarmøguleikarnir tøkir. Men enn eru nógvir spurningar, sum serfrøðin ikki megnar svara. Ein av hesum er støða beraranna, teirra, sum bara sjúkuna víðari, og har sjúk børn kunnu spyrjast burturúr, um bæði foreldur eru berarar.

Løgna er, at her á landi, har sjúkan er so útbreidd, verður lítið og einki gjørt fyri at finna berararnar, sum á hendan hátt liva í stórstu óvissu, bæði fyri egnari heilsu, men eisini fyri framtíðarútlitum barna teirra.

Harnæst er stór ógreiða við teimum blóðroyndum, ið verða tyknar, har borgarin sjálvur rindar egingjald. Har er skipanin hon, at hvørki tann, ið blóðroyndina hevur latið, ella læknin hjá viðkomandi, fáa svar upá hesar royndir, uttan at royndin vísir greitt lág og viðgerðarkrevjandi tøl. Tvs. at t.d. berarar ikki fáa kunnleika um carnitinstøði sítt- heldur ikki egni lækni teirra.

Spurningur:
Nær fara genkanningar fyri CTD og møguliga aðrar arvaligar sjúkur at standa føringum í boði?

Nær fer føroyska heilsuverkið at viðurkenna, eins og stórur partur av heilsuserfrøðini ger, at berarar av sjúkuni CTD ikki uttan víðari kunnu klassificerast sum frískir.

Nær verður møguligt hjá borgaranum og kommunulækna hansara at fáa innlit í tey CTD virðir, sum tann einstaki hevur fingið kannað- og partvíst goldið sjálvur?

Jenis hevur sett landsstýrismanninum í vinnumálum, Jóhan Dahl, tveir spurningar um rúsdrekkapolitikkin.

Munnligur fyrispurningur til landsstýrismannin í vinnumálum:

Havnin h. 02.04.2010

Viðmerkingar:
Í grein í fjølmiðli í seinastu viku, har landsstýrismaðurin royndi at verja avgerð sína um at víðka upplatingartíðirnar hjá rúsuni, og harvið atkomuligheitina til rúsdrekka, boðar hesin m.a. frá, at: …” landsstýrismaðurin ivast ikki í, at rúsdrekkasølan og hennara fólk gera eitt munagott arbeiði, tá tað snýr seg um at kunna fólk um vandarnar við alkoholi”…..

Mitt í sorgini um høpis- og ábyrgdarleysu avgerð landsstýrsins kveikja hesir upplýsingar landsstýrismansins vón. Vit kenna jú øll til tey ovurhonds skaðiligu árin virksemi rúsunnar hevur á føroyska samfelagið, men fægstu munnu kenna til tað fyribyrgjandi arbeiði, landsstýrismaðurin sipar til at hendan fremur. Tí verður landsstýrismaðurin biðin svara niðanfyristandandi fyrispurningi, sum ljóðar:

Spurningur:

Kann landsstýrismaðurin greiða løgtinginum frá, hvussu hetta ” kunnandi arbeiði um vandarnar við alkoholi”, sum hann sigur rúsdrekkasølan fremur, reint ítøkiliga er skipað?

Er t.d. talan um ávarandi faldarar, ið rúsan gevur út, um kunnandi plakatir, sum hanga frammi og sum lýsa skaðaárin rúsdrekka, um granskingararbeiði í sorgarleikunum, ið standast av rúsdrekka- ella heilt onnur tiltøk?

Jenis av Rana

———————————————-

Havnin h. 02.04.2010

Munnligur fyrispurningur til Landsstýrismannin í vinnumálum.

Viðmerkingar:

Øll serkøn innan rúsdrekkagransking, og fólk við kunnleika til skaðiligu fylgurnar rúsdrekka hevur, eru á einum máli um, at prísur og atkomuligheit eru tvey parametur, ið hava størstu ávirkan á nýtsluna.

Í sambandi við, at landsstýrismaðurin hevði ætlanir um at økja atkomuligheitina, við at geva Rúsuni loyvi at hava opið leygardagar, boðaði fólkaheilsráðið, sb. fjølmiðlunum, frá, at ”royndirnar frá Svøríki vísa, at tá upplatingartíðirnar hjá monopolinum vórðu víðkaðar, vaks rúsdrekkasølan”. Og ráðið mælti tí til, at prísurin ”eigur at fara upp”, um hetta verður gjørt.

Men so varð ikki. Landsstýrismaðurin víðkaði upplatingartíðirnar, men uttan at broyta prísirnar. Soleiðis verður gingið beint móti svensku royndunum, sum fólkaheilsuráðið vísir til, við tí fylgju at útlit eru til at nýtslan hækkar.

Havandi í huga oyðileggjandi fylgurnar rúsdrekka hevur á einstaklingar, familjur, heilsu, arbeiðsførleika v.m, og sorgarleikirnar, ið standast av hesi nýtslu, t.d. umsorganarsvíkjan av børnum, oyðileggjan av heilsu, syndran av familjum, arbeiðsskaðar, ovurhonds óneyðugar útreiðslur á heilsu- og almennaøkinum- og vit kundu hildi á í tað óendaliga, tykist í fyrsta lagi avgerð landsstýrisins undarlig, fyri ikki at siga ábyrgdarleys, men harnæst eisini óskiljandi, at landsstýrið ikki byrgir upp fyri øktari sølu, við at fylgja ráðum fólkaheilsuráðsins.

Spurningur:

Kann landsstýrismaðurin greiða løgtinginum frá, hví hann ikki tekur til eftirtektar tær royndir og tey ráð, sum fólkaheilsuráðið vísir til og kemur við, viðvíkjandi øktu upplatingartíðunum, og harvið øktu atkomuligheitini í rúsdrekkasølum landsins.

Jenis av Rana

- um rætt til løn undir frá veru vegna sjúku hjá børnum.

Uppskot til samtyktar um rætt til løn undir fráveru vegna sjúku hjá børnum.

Løgtingið heitir á landsstýrið um at kanna, hvussu man við lóg kann tryggja øllum arbeiðstakarum eins rætt til løn, tá tey eru heima hjá sjúkum børnum, og at leggja fram løgtingslógaruppskot við hesum endamáli.

Viðmerkingar:
Av teimum mest eyðsýndu munum, ið eru í ymisku sáttmálunum á arbeiðsmarknaðinum, sæð burtur frá lønarmunum, man munurin í pensjónsviðurskiftunum vera mest umtalaður og viðgjørdur. Tó dregur tíverri út við at finna eina virðiliga loysn á hesum øki, ið er so týdningarmikið fyri øll tey mongu, sum eru og verða við sviðusoð.

Ein annar munur, ið hetta uppskot Miðfloksins enn einaferð setur ljóskastaran á, og sum flokkurin vónar, at Løgtingið endiliga fer at taka lógvatak saman um at fáa loyst, er tann sjáldsami munur, ið er íkomin viðvíkjandi rættinum at kunna vera heima hjá sjúkum børnum uttan lønarmiss.

Hyggja vit sáttmálar á arbeiðsmarknaðinum ígjøgnum, so er reyði tráðurin, at teir sáttmálar, ið almennu Føroyar hava gjørt við fakfeløg hjá flestu starvsettu sínum, geva arbeiðstakarum rætt til at vera heima hjá sjúkum barni í 10 dagar árliga við løn. Og flestu sáttmálar geva eisini sama rætt til upp til 20 dagar árliga, um fleiri børn eru. Dømi úr sáttmálaorðing er hendan:
… Stk. 2. Starvsfólk kann fáa frí við løn, tá ið barn/børn tess er/eru sjúk, tó í mesta lagi í 2 dagar hvørja ferð og í mesta lagi tilsamans 10 dagar um árið. Eigur tað fleiri enn 2 børn undir 10 ár, kann tað fáa frí upp í 20 dagar um árið”…( orðing úr sátmála millum magistarafelagið og tað almenna).

Her er talan um virðismikil rættindi, men rættindi, sum tó ikki unnast øllum íbúgvum samfelagsins. Kaga vit nevniliga ígjøgnum sáttmálarnar á privata arbeiðsmarknaðinum, so geva hesir ikki slík rættindi, tvs. at borgar í sama samfelag hava ikki somu rættindi – ella vit kundu sagt, at børn og foreldur hava ikki eins sømdir, tá um sjúku hjá barni viðvíkur.

Leggjast skal afturat, at dømi er um, at almenni myndugleikin, uttan at viðkomandi felag arbeiðstakaranna hevði hetta við sum sáttmálaynski, undir sáttmálasamráðingum av sínum eintingum bjóðaði hesar sømdir omaná til limir felagsins.

Miðflokkurin metir og vónar, at Løgting og Landsstýri sær hendan eyðsýnda mismun og vil vera við til at rætta hann. Hetta kann t.d verða gjørt við einari sosialari skipan, ella sum skylda, ið verður áløgd arbeiðsgevaranum, ella møguliga á heilt annan hátt. Umráðandi er at málið loksins verður loyst, tí hyggja vit at tí bólki, ið á hendan hátt er fyri vanbýti, er talan um tey, sum hava lægstu løn og vánaligastu pensjónsskipan. Vit kunnu ímynda okkum ávirkana á húsarhald og mánaðarløn teirra, um fleiri børn í familjuni eru sjúk og krevja at mamma ella pápi eru heima- uttan løn.

Meta vit um vilja Løgtingsins, er væl ongin ivi um hendan í hesum máli, tí seinastu 4 árini hava nærum allir flokkar verið við til at lagt fram uppskot til loysn á tí- Miðflokkurin 24. juli 2006 , landsstýrismaður javnaðarfloksins 31. oktober 2007 og Fólkaflokkurin, Sambands-flokkurin og Sjálvstýrisflokkurin h. 7 marts 2008. Og hartil hevur tjóðveldisflokkurin undir viðgerðum verið jaligur til broytingar.

Mettar útreiðslur av uppkotinum eru m.a. gjørdar í sb. við tvey av omanfyrinevndu, uppskot miðfloksins í 2006, har landsstýrismaðurin á økinum metti útreiðslurnar til 2.6 mió og í uppskoti Landsstyrismansins frá 2007, har hesin nágreinaði tær til knappar 1,5 mió.

Á Løgtingi í februar 2010

Bill Justinussen                                                Karsten Hansen                                                 Jenis av Rana

Er landsstýriskvinnan greið yvir, at tað aftan á 1.apríl 2010 onki leiðandi starv er í Føroyum sum eitur Sýslumaður?

Munligur fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu

Viðvíkjandi avtøku av øllum verandi leiðslustørvum innan føroysku løgregluna

1. Er landsstýriskvinnan greið yvir, at tað aftan á 1.apríl 2010 onki leiðandi starv er í Føroyum sum eitur Sýslumaður?

2. Er landsstýriskvinnan greið yvir, at sambært notati frá Ríkispolitiovastanum dagfest 18. november 2009 um nýggjan leiðslubygnað og skipan, so er starvi sýslumaður ikki at finna?

3. Hvat ætlar landsstýriskvinnan at gera við tað, at Føroya Landfúti/Ríkispolitiovastin, síggja burtur frá, hvat viðvíkur rættargangsreglunum, jarðalógávuni, náttúrufriðingarlógini, lóggávuni um grind, um mynstring og mangt annað, sum í størri og minni mun er lagt til sýslumannin at umsita?

4. Ætlar landsstýriskvinnan enn einaferð at lata standa til, ella ætlar landsstýriskvinnan at krevja, at lógir og reglur verða fylgdar, eisini av Føroya Landfúta?

Á Løgtingi 8. februar 2010

Karsten Hansen

Bill Justinussen setir mikudagin fylgjandi munnligar spurningar til Helenu Dam á Neystabø, Jørgen Niclasen, Jacob Vestergaard og Kaj Leo Johannesen.

Munnligur fyrispurningur til Helenu Dam á Neystabø, landsstýriskvinnu í mentamálum

1. Fær ein embætismaður, sum fer frá í úrtíð, altíð fráfaringarløn, uttan mun til, hvussu hann hevur røkt ella misrøkt sítt starv?
2. Um ikki, hvørji brot á starvstreytir hjá einum embætismanni kunnu hava við sær, at kravið um fráfaringarløn fellur burtur?
3. Fer landsstýriskvinnan at endurskoða skipanina við fráfaringarlønum hjá embætisfólki, sum fara frá í úrtíð?

Føroyar eru eitt lítið land, har persónlig viðurskifti hjá eitt nú fráfarnum embætisfólkum lættliga gerast partur av almenna orðaskiftinum. Soleiðis hevur eisini verið hesi seinastu árini, har embætisfólk eru farin frá við løn í longri ella styttri tíðarskeið. Føroyar eru eisini eitt lítið land, tá talan er um fíggjarorkuna hjá tí almenna. Og nú kreppa er í búskapinum, arbeiðsloysið økist og almenna hallið spreingir flestu mørk, er misnøgdin og øsingin enn størri um, at embætisfólk, sum fara úr starvi í úrtíð, fáa løn frá tí almenna í áravís og í summum førum fyri restina av lívinum, uttan at arbeiða fyri lønina. Tað er næstan sum at vinna í stóra happadráttinum hjá embætismanni at fara frá í úrtíð. Fyri verkafólk, tímalønt og flest øll onnur tykjast slíkar skipanir órættvísar mótvegis øllum, sum hvønn mánaða mugu lata upp til helvtina av lønini til landshúsarhaldið. Á Løgtingi hevur verið nærum gravartøgn um slík viðurskifti, tí tey gerast persónlig, men manna millum er misnøgdin týðilig. Tí eigur landsstýriskvinnan í stuttum at greiða undirritaða og øllum áhugaðum frá hesum viðurskiftum.

Á Løgtingi 8. februar 2010

Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til Jørgen Niclasen, landsstýrismann í Uttanríkismálum

1. Hvør hevur leikluturin hjá Uttanríkisráðnum verið í sambandi við samráðingarnar um fiskiveiðuavtalu í Suðurkyrrahavi?
2. Nær kom Uttanríkisráðið upp í samráðingarnar, og hvør tók stig til at flyta uppgávuna úr Fiskimálaráðnum til Uttanríkisráðið?
3. Um Føroyar ikki høvdu sett á stovn Uttanríkisráð í 2008, høvdu so byrjaðu samráðingarnar ikki komið á mál, og var tað avgerandi fyri samráðingarnar, at Uttanríkisráðið stóð fyri teimum?
4. Hvussu stórt er virðið av avtaluni og hvussu stórt hevði virðið verið, um Uttanríkisráðið ikki var samráðingarpartur?

Fleiri røddir eru frammi um, at Føroyum ikki tørva eitt Uttanríkisráð. Hesum hevur landsins uttanríkisráðharri víst aftur við at vísa á glæsilig úrslit, sum vinna Føroyum munandi meiri inntøkur, enn kostnaðurin av Uttanríkisráðnum er. M.a. verður sagt, at avtalan um rossamakrel í Suðurkyrrahavi er eitt beinleiðis úrslit av arbeiðnum hjá Uttanríkisráðnum, og at hendan avtalan vinnur Føroyum so mikið av inntøkum, at tær undirstrika týdningin av arbeiðnum hjá Uttanríkisráðnum. Undirritaði undrast á slíkar útsagnir, tí samráðingarnar við strandarlondini kring Suðurkyrrahavið, ES, Kanada, USA, Japan, Russland, Kina og Korea byrjaðu fyrst í mai-mánaða í 2007. Tað vóru umboð fyri Fiskimálaráðið, sum luttóku á samráðingarfundinum; øllum kunnugt høvdu Føroyar onki Uttanríkisráð í 2007. Tá m.a. hetta avrikið verður sagt av vera partar av sjálvum tilverugrundarlagnum hjá Uttanríkisráðnum, liggja helst nýggjar inntøkur í arbeiðnum, sum ikki høvdu komi til høldar, um málsøkið ikki varð flutt úr Fiskimálaráðnum til Uttanríkisráðið. Av tí at hetta er trupult fyri undirritaða at fáa eyga á í nevnda døminum, verður biðið um útgreinandi upplýsingar.

Á Løgtingi 8. februar 2010

Bill Justinussen
Munnligur fyrispurningur til Jacob Vestergaard, landsstýrismann í fiskivinnumálum, viðvíkjandi burðardygd
1. Hvussu definerar landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum hugtakið BURÐARDYGD og burðardygga veiðu?
2. Er hin føroyska almenna allýsingin av hugtakinum BURÐARDYGD hin sama sum aðrastaðni í heiminum, m.a. hjá okkara keyparum?
3. Er landsstýrismansins og Fiskimálaráðsins allýsing av heitinum hin sama sum hjá Havstovuni?
Helst hevur heitið burðardygd verið fyrstu ferð nýtt sum alment galdandi og góðkent hugtak síðani 1987, tá hetta heitið varð nýtt í sonevndu Brundtland-frágreiðingini um umhvørvis- og menningarpolitikk kring heimin. Í hesi frágreiðing verður hugtakið burðardygd at skilja so, at vit kunnu troyta náttúru og umhvørvi í tann mun, at núlivandi ættarlið og umhvørvi fáa sum mest burturúr uttan at gera seg inn á møguleikarnar hjá komandi ættarliðum eisini at fáa sum mest burturúr.
Havstovan, sum er føroyski vitanar- og granskingardepilin innan fiskivinnu, hevur í mong ár fílst á, at ov nógv verður tikið úr okkara fiskastovnum, og at hetta kann vera ein orsøk til, at serliga toska- og hýsustovnarnir eru so sera óstøðugir. Politikkarar, sum ikki eru vísindafólk, hava tikið sær rætt til at vera samdir ella ósamdir við okkara egnu serfrøðingar, og hevur politiskur hugburður verið orsøk til, at lívfrøðiligu tilmælini so at siga ongantíð eru fylgd við einum einasta undantaki, og tað var á Ólavsøku í 2008, tá táverandi fiskimálaráðharri legði sítt uppskot um fiskidagar undir lívfrøðisligu serfrøðina á Havstovuni.
Ósemjan stendur við og versnar, tí onki er, sum bendir á, at núsitandi landsstýrismaður í fiskivinnumálum ætlar at fylgja lívfrøðiligum tilmælum, hóast greiðar ábendingar eru um, at tað hevði verið gongda leiðin fyri verandi og komandi ættarlið, fyri landsbúskapin og fyri vælferðina.
Á Løgtingi 8. februar 2010
Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til Kaj Leo Johannesen, løgmann um Vísundaráðið
1. Greið frá virksemi Vísundaráðsins, m.a. tal av fundum í 2009 og hvat Vísundaráðið hevur avrikað í 2009.
2. Hvussu langt er arbeiðið komið at leggja lunnar undir ein føroyskan granskingarpolitikk og eina heildarætlan fyri gransking og menning í Føroyum.?
3. Er málið framvegis at játta munandi størri upphæddir til gransking og menning tey næstu fimm árini?
4. Hvussu langt áleiðis er Landsstýrið komið við ætlanunum um at kanna, hvussu teir mongu grunnarnir, ið landið varir av, í størri munn kunnu nýtast til gransking og menning?
Hin 28. novembur 2008 stóð at lesa á heimasíðu løgmans:
Vísindaráðið hevði sín fyrsta fund fyrrapartin í dag. Vísindaráðið er mannað við landsstýrisfólkunum, umboðum úr vísindaliga umhvørvinum og vinnuni. Vísindaráðið skal orða tann yvirskipaða strategiska granskingarpolitikkin, sum við felags hugsjón fevnir um gransking, menning og nýskapan. Í yvirskipaða granskingarpolitikkinum er ætlanin, at serlig høvuðsøki verða raðfest fyri eitt ávíst tíðarskeið samstundis sum fíggjarligu íløgurnar fylgja við.

Løgmaður er formaður og landsstýriskvinnan í granskingarmálum næstformaður. Stjórin í granskingarráðnum er skrivari.

Vísindaráðið hittist aftur í februar og tá verður fyrsta orðingin av einum granskingarpolitikki væntandi klár at leggja fram.
Kaj Leo Johannesen løgmaður sigur: “Vísindaráðið hevur avgerandi týdning fyri menningina í Føroyum. Virkið hjá Vísindaráðnum setur gransking og nýskapan á hægsta politiska stig og byggir brýr millum politisku skipanina, vinnuna og almenningin.

Samskipanin av gransking í Føroyum hevur mangla og samskipan av fíggingini er neyðug. Ráðið fer at leggja lunnar undir ein føroyskan granskingarpolitikk og eina heildarætlan fyri gransking og menning í Føroyum.

Vísindaráðið er samt um, at fyritreytin fyri búskaparligum vøkstri í Føroyum er økt gransking og menning. Málið er at játta munandi størri upphæddir til gransking og menning tey næstu fimm árini. Landsstýrið ætlar tí at kanna hvussu teir mongu grunnarnir, ið landið varir av, í størri munn kunnu nýtast til hetta.”

Hevur landsstýrismaðurin í sambandi vid útboðið at byggja flogvøllin út gjørt nakad fyri at tryggja sær, at tað verða føroyskar fyritøkur og føroysk arbeidsmegi, sum sleppur framat verkætlanini? 
Munnligur fyrispurningur til Johan Dahl

1 Hevur landsstýrismaðurin í sambandi vid útboðið at byggja flogvøllin út gjørt nakad fyri at tryggja sær, at tað verða føroyskar fyritøkur og føroysk arbeidsmegi, sum sleppur framat verkætlanini?

2 Heldur landsstýrismaðurin, at tað hevur týdning fyri føroyska búskapin at geva føroyingum og føroyskum fyritøkum fyrimun í sambandi vid útboð av almennum arbeiðum?

3 Fer landsstýrismaðurin at góðtaka, at útlendsk fyritøka verður tikin fram um føroyska fyritøku, tá avgerast skal, hvør skal vinna slagið um verkætlanina.

Tíverri hava vit sæð, at almennar verkætlanir í alt ov stóran mun enda á útlendskum hondum. Serliga hava íslendskar fyritøkur staðið frammalaga í røðini av útlendskum fyritøkum, sum átaka sær uppgávur fyri almenna myndugleikan. Medan arbeiðsloysið veksur í øllum pørtum av vinnuni, ikki minst í byggivinnuni, hevur landsstýrið ikki broytt politikk fyri at verja føroyskar fyritøkur móti ójavnari kapping frá íslendingum.

Nú stendur aftur ein stór verkætlan fyri framman, og vóngóðir føroyingar hava enn einaferð roynt at bjóða seg fram mótvegis almennum partafelagi. Tað hevur avgerandi týdning fyri føroyska búskapin, at føroyingar verða tiknir fram um og hava kappingarfyrimunir, nú avgerðin um, hvør fær arbeidid, av álvara nærkast.

Bill Justinussen

Bæði í Vestmanna og á Eiði hava fiskavirkini sagt nógvum arbeidsfólki upp.

Á Eiði eru uppsagnirnar orsakaðar av, at lønandi rakstur ikki meira fæst í vídarivirking av
hýsu, sum hevur verið grundarlagið undir virkinum í mong ár og í Vestmanna orsakað av rationaliseringum.
1 Hvat ger landsstýrið og samgongan vid búskaparstøðuna, nú arbeiðsloysid økist við miklari ferd og fólk verða hópuppsøgd?

2 Hvørji ítøkilig bod hevur løgmaður upp á, hvussu vit aftur fáa vøkstur í fallandi búskapin?

Bæði í Vestmanna og á Eiði hava fiskavirkini sagt nógvum arbeidsfólki upp. Á Eiði eru uppsagnirnar orsakaðar av, at lønandi rakstur ikki meira fæst í víðarivirking av hýsu, sum hevur verið grundarlagið undir virkinum í mong ár og í Vestmanna orsakað av rationaliseringum. Adrastaðni í landinum eru somuleiðis mong arbeiðspláss nidurløgd bara sídani ársskiftid. Stjórin á Als væntar, at arbeiðloysið fer at koma upp ímóti
10 prosentum um stutta tíd. Tad tykist ikki, sum Landsstýrið hevur megnað at vent gongdini og sett í verk vakstrarátøk, sum muna. Hóast ein vakstrarpakki varð kunngjørdur stutt fyri jól, er merkiliga lítið at síggja til átøkini í samfelagnum.

Samgongan er mannad vid 20 tingfólkum, 9 landsstýrisfólkum og hevur alla midfyrisitingina við væl skúlaðum fólki at leita sær rád hjá. Tí vil eg sum andstødutinglimur fegin hava nøkur ítøkilig boð frá samgonguleiðaranum upp á, hvussu hann og hansara fólk ætla at finna útvegir burturúr fallandi búskapinum, so vøkstur aftur kemur í vinnulívið á sjógvi og landi.

Bill Justinussen

Arbeiðsloysið økist støðugt, og kring landið er svartskygni um at fáa fatur á pørtum av fólkinum. Landsstýrismaðurin kunngjørdi tíðliga í desembur mánaða ein vakstrarpakka við 23 ymiskum átøkum, sum hugsandi kunnu seta ferð á búskapin, men enn eru hesi átøk bert komin til hoyringar á heimasíðu Vinnumálaráðsins.
Munnligur fyrispurningur til Johan Dahl, landsstýrismann

1. Hvørjar eru høvuðsraðfestingar landsstýrismansins fyri at minka um arbeiðsloysið?
2. Nær væntar landsstýrismaðurin, at kunngjørdu vinnuátøkini verða sett í verk og fara at gera mun, so vinnuliga virksemið í landinum økist við fleiri arbeiðsplássum sum úrsliti?
3. Hvørji mál hevur landsstýrismaðurin sett viðvíkjandi arbeiðsloysinum og hvussu fá skulu vera arbeiðsleys, tá hetta árið er runnið?

Arbeiðsloysið økist støðugt, og kring landið er svartskygni um at fáa fatur á pørtum av fólkinum. Landsstýrismaðurin kunngjørdi tíðliga í desembur mánaða ein vakstrarpakka við 23 ymiskum átøkum, sum hugsandi kunnu seta ferð á búskapin, men enn eru hesi átøk bert komin til hoyringar á heimasíðu Vinnumálaráðsins. Nógv ymisk vinnuátøk verða framd í fleiri londum fyri at seta ferð á niðurpíndar búskapir, men enn er lítið framt í Føroyum til tess at betra um búskapargongdina. Mest týðandi landsstýrisøkini í tíðum sum hesum munnu vera vinnumálini. Har eigur vitanin um støðuna í vinnulívinum at finnast, og har eiga hugsanirnar um átøk at klekjast. Men tað ber ikki til bert at hava góð hugskot. Neyðugt er at fremja tiltøk í verki og í skundi, sum gera mun og skapa arbeiðspláss til arbeiðsleys.

Á Glyvrum 18. januar 2010

Bill Justinussen

1. Ætlar landsstýrismaðurin í fíggjarmálum at niðurleggja deildina hjá Taks í Saltangará og flyta alt virksemið til hjá Taks Norðurøki til Klaksvíkar?

Munnligur fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, landsstýrismann í fíggjarmálum
1. Ætlar landsstýrismaðurin í fíggjarmálum at niðurleggja deildina hjá Taks í Saltangará og flyta alt virksemið til hjá Taks Norðurøki til Klaksvíkar?
2. Ætlar landsstýrismaðurin í fíggjarmálum at keypa bygningin hjá Klaksvíkar Býráði til endamálið?
3. Hevur landsstýrismaðurin umhugsað at skipa Norðurøkið framhaldandi við tveimum deildum, so at hesi á leið 40 almennu arbeiðsplássini kunnu vera staðsett bæði í Saltangará og í Klaksvík?

Tað liggur á ljóði, at enn ein landsstýrismaður hjá Javnaðarflokkinum, fíggjarmálaráðharrin, er farin undir fyrireikingar at flyta enn ein almennan stovn til Klaksvíkar. Hesuferð er talan um deildina hjá Taks í Eysturoynni við sínum 20 starvsfólkum. Hendan deildin byrjaði sítt virksemi í Saltangará sum Gjaldstova heilt afturi í 1966 og hevur harvið 43 ár á baki sum almennur stovnur í einum øki, sum annars er totalt niðurraðfest viðvíkjandi almennum arbeiðsplássum. Hóast borgarar og vinnulív kring Skálafjørðin standa sterk í myndini, tá skattakrónur skulu krevjast inn at fíggja alment virksemi, hevur triðstørsta kommunan í landinum saman við grannakommununum kring fjørðin onki sjúkrahús, ongan miðnámsskúla, ongan hægri skúla, ongan almennan eftirlitsstovn og ei heldur nakran almennan miðdepil av nøkrum slag.

Tað kennist tí sum beinleiðis politiskur ágangur, um ætlanin veruliga er at niðurleggja tey fáu almennu arbeiðsplássini, sum hóast alt eru í økinum. Almenn arbeiðspláss hava ovurstóran týdning fyri trivnaðin allastaðni, har tey eru. Tey skapa fjølbroytni og øðrvísi avbjóðingar í einum lokalsamfelag, har fiskivinna, handil og ídnaður annars eru høvuðsavbjóðingarnar hjá komandi ættarliðnum.

Álítandi keldur vilja vera við, at landsstýrismaðurin í fíggjarmálum ætlar at keypa bygningin, har Klaksvíkar Býráð heldur til, og flyta alt virksemið hjá Taks Norðurøki hagar. Spurningurin er, um ein partapolitiskur býtishandil er um at fara fram millum Norðoyggjar og Sandoynna; at nýggja Heilsutrygdin verður løgd í Sandoynni við sínum 8 fólkum afturfyri at Klaksvíkin fær tey 20 fólkini hjá Taks. Í atkvøðujakstran eru ongi amboð nóg skitin.

á Glyvrum hin 29. oktobur 2009

Bill Justinussen

1. Hevur landsstýrismaðurin ætlanir um at seta ein eygnalækna afturat í starv?

Munnligur spurningur til Axel V. Johannesen, landsstýrismann í heilsumálum
1. Hevur landsstýrismaðurin ætlanir um at seta ein eygnalækna afturat í starv?
2. Hevur landssjúkrahúsið í síni umbøn um pening á fíggjarlógini fyri 2010 søkt um meirjáttan til eygnalæknatænastuna?
3. Hvussu long er bíðitíðin hjá serliga eldri fólki við gråstær at fáa skurðviðgerðir frá føroyskum eygnalækna?

Hóast trotið á serlæknum er ein afturvendandi trupulleiki í heisuverkinum, hava vit ta óvanligu støðu á eygnalæknaøkinum, at ein fult útbúgvin føroyskur eygnalækni gongur arbeiðsleysur. Samstundis vita vit, at bíðitíðin til ávísar skurðviðgerðir er at ov long, sum kann hava tað úrslit, at serliga eldri fólk koma illa fyri av at ganga við niðursettari sjón í nógvar mánaðir. Fleiri dømi eru um óhapp, har eldri fólk koma til skaða orsakað av niðursettari sjón. Hetta hevur fyri tey eldru stórar persónligar avleiðingar og fyri almenna kassan, sum ikki hevur ráð at seta ein eygnalækna í starv afturat, nú hann er tøkur, hevur hetta helst fleiri útreiðslur við sær fyri heilsu- og almannaverkið, enn eitt eygnalæknastarv kostar.

Nógv hevur verið frammi um, at vælútbúnir føroyingar ikki koma heimaftur, tí onki er at koma heimaftur til. Vónandi verður hetta ikki so fyri tey, sum fáa sær serlækna-útbúgvingar, tí hesi fólk hanga ikki í trøunum.

á Glyvrum hin 30. oktobur 2009-10-30

Bill Justinussen

Fyrra ABC-samgongan vard fleiri ferdir ávarad um, at eitt úrslit av førda skattapolitikkinum verdur, at vælferdarsamfelagid nú í størri mun má fíggjast vid brúkaragjøldum. Og vit, sum ávaradu, fingu tíverri rætt. Vælferdarsamfelagid er í fillum, skrivadi Sosialurin nú um dagarnar, og her er sjón fyri søgn. 

Hvør er orsøkin til, at landsstýrismaðurin í kunngerð nú ásetir brúkaragjald í sjúkrahúsverki Føroya?

Er sama gjald galdandi fyri vælbjargað og tey, sum hava lítið at liva fyri? Er sama gjald galdandi fyri børn og pensionistar?

Er ætlanin at byggja upp eina nýggja skipan, har heilsuverkið í størri mun verdur fíggjað vid brúkaragjøldum?

Er samgongan samd um at bróta týdningarmiklu meginregluna um, at allar tænastur frá sjúkrahúsverkinum skulu vera ókeypis og fíggjaðar umvegis skattin?

Landsstýrirmaðurin hevur nú givið út eina kunngerð um gjald fyri CTD-kanningar, sum áleggur fólki at gjalda kr. 100,00 fyri at verða kannað fyri sjúkuna. Talan er um eitt nýbrot í vælferðarsamfelagnum Føroyar. Ikki eitt nýbrot av teimum góðu, men eitt brot á týdningarmiklu meginregluna um, at øll tilboð frá sjúkrahúsverkinum eru ókeypis og verða fíggjar av samhaldsføstu skattainntøkum landskassans.

Fyrra ABC-samgongan varð fleiri ferðir ávarað um, at eitt úrslit av førda skattapolitikkinum verður, at vælferdarsamfelagið nú í størri mun má fíggjast vid brúkaragjøldum. Og vit, sum ávaraðu, fingu tíverri rætt. Vælferdarsamfelagið er í fillum, skrivaði Sosialurin nú um dagarnar, og her er sjón fyri søgn. Brúkaragjaldið otar set alt meiri inn í kjarnuøkini í vælferðarsamfelagnum, og nú hevur eydnast teimum, sum vilja fíggja vælferdarsamfelagið við brúkaragjøldum, at fáa ein landsstýrismann úr Javnadarflokkinum at áseta brúkaragjald fyri kanningar á sjúkrahúsunum. Hetta man vera fyrstu ferð, at slíkt er sæð í Føroyum í nýggjari tíð, og er tí talan um eitt álvarsligt stig burtur frá teirri vælferðarskipan, sum tey flestu okkara ynskja at halda rimmarfast um.

Bill Justinussen,
løgtingsmaður

Jenis hevur sett Rósu Samuelsen ein spurning um CDT kanningarnar

Fyrispurningur til landsstýrismannin í heilsumálum

Havnin h. 12.09.09

Viðmerkingar:
Landsstýrið hevur lagt ætlan fyri hvussu farast skal fram fyri at finna tey, sum hava sjúkuna Carnitin Transporter Deficiency- t.e. tey homozygotu. Við einfaldari blóðroynd verður carnitinnøgdin í blóðinum staðfest, og út frá tí virðinum kann diagnosan stillast. Heilt so einfalt er ikki, tá talan er um at finna tey heterozygotu tvs. tey, ið eru berarar. Blóðkanningin, sum í dag verðu gjørd og tilmæld, finnur ikki hesi, sum jú, um tvey teirra finna saman, hava 25 % møguleika at fáa sjúkt barn, og sum annars, eins og tey sjúku, bera sjúku genini víðari.

Sjálvandi eru møguligir berararnir eins áhugaðir í at fáa staðfest, ikki bert at teir ikki eru sjúkir, men eisini um teir hava genini og harvið kunnu fáa sjúk børn og/ ella víðaribera sjúkuna til eftirkomarar sínar. Men harumframt hava tey rætt at kenna støðu sína, tí leiðandi serfrøðingur á økinum alment hevur boða frá, at berarar eiga at fáa viðgerð við carnitin, fyri at kunna náa einum carnitininnihaldi yvir 50.

Her er talan um ein ómetaliga høgt tal, sum neyvan nakar frískur hevur.

Sostatt eru nógvar orsøkir til ynski um at fáa kunnleika til evt. berarastøðu, ein kunnleiki, sum fæst við genkanning av blóðroynd. Her skal leggjast afturat, at genkanningarfyritøka sigst hava bjóðað sær at gera slíka kanning, ið hartil kann vísa aðrar genetiskar sjúkur, ið raka føroyingar, fyri sera rímuliga upphædd.

Spurningur:
Hvussu tryggjar heilsumyndugleikin teimum, ið eru berarar av sjúkuni CTD, hesa diagnosuna.

Jenis av Rana

Eg havi nú fleiri ferðir, skrivliga og munliga, reist spurningin um at leggja maritimu útbúgvingarnar saman og flyta tær til Klaksvíkar. 
Munligur fyrispurnngur til Landsstýrismannin í Mentamálum, Helena Dam á Neystabø

Viðvíkjandi Maritimu útbúgvingunum

1. Hvør er formaður í nevndini?

2. Nær var fyrsti fundurin hjá nevndini?

3. Hvat er arbeiðssetningurin og tíðarætlanin?
4. Um nevndin kemur til tað niðurstøðu, at rættast er at leggja allar maritimu útbúgvingarnar saman á einum stað, fer
Landsstýrismaðurin so at fylgja tilmælinum?

5. Um tilmælt verður samanlegging, fer Landsstýrismaðurin so at fylgja politiska meirilutanum sum hevur ynskt at flyta maritimu útbúgvingarnar til Klaksvíkar?

Eg havi nú fleiri ferðir, skrivliga og munliga, reist spurningin um at leggja maritimu útbúgvingarnar saman og flyta tær til Klaksvíkar. Tað er tí at gleðast yvir, at ein nevnd nú er sett at greina hendan spurningin. Tað eru nógvar góðar grundir fyri at leggja ein slíkan depil júst í Klaksvík, sum gjørnum ættarlið hevur verði sjóvinnuhøvuðsstaðurin í Føroyum. Júst nú er rætta løtan at senda greið tekin um, eina slíka ætlan.

Norðurøki hevur brúk fyri at fáa at vita, at man ætlar at gerða nakað sum liftir øki so at tað aftur far tað pláss í samfelagnum sum tað hevur uppiborði. Stóru broytingarnar á infrakervinum, sum eru og verða framdar, gerða tað møguligt hjá næmingun og lærarum , at ferðast til og frá økinum, so forðingarnar eru burtur. Næmingar og lærarar kunnu fáa ein dagligdag í einum n´túrligum umhvørvi. Møguleikarnir hjá hinum stovnunum at økinum kring Debesartrøð verða munandi betri, um teir fáa núverðandi vinnuháskúlan at húsast í eisini.

Á Løgtingi 13. septembur 2009

Karsten Hansen
Løgtingsmaður

Fer Landsstýrismaðurin at tryggja at FAS-skipanin sum nú er í eini positivari gongd ikki steðgar upp vegna tað at Skipaeftirlitið ikki megnar at fylgja við orsakað av ov lítlari manning?

Munligur fyrispurningur til Jóhan Dahl Landsstýrismann í Vinnumálum Viðvíkjandi menningv av FAS og Skipaeftirlitinum

1. Fer Landsstýrismaðurin at tryggja at FAS-skipanin sum nú er í eini positivari gongd ikki steðgar upp vegna tað at Skipaeftirlitið ikki megnar at fylgja við orsakað av ov lítlari manning?

2. Fer Landsstýrismaðurin at syrgja fyri, at játtanin á fíggjarlógini fyri 2010 til meira manning hjá Skipaeftirlitinum verður ein verðuleiki?

Tá CHE samgongan var gjørd, var tað eitt krav frá Miðflokkinum, at FAS-skipanin bleiv tillaga soleiðis, at hon var kappingarfør við tær skipanir sum londini í vesturheiminum høvdu.

I tøttum samstarvi við táverandi Vinnumálaráðharra, Bjørt Samuelsen bleiv lagt til brots. Tað fyrsta sum hendi var, at eg sum Landsstýrismaður í fíggjarmálum legði eitt uppskot fyri Løgtingi,- sum var samtykt,- um afturbering av skatti. Samstundis arbeiddi Vinnumálaráðharrin við skipan av stovninum, um hvussu hann skuldi marknaðarførast úti í heimi. Støðan í dag sum eg skilji hana, er hon attað gongur gott at selja skipanina, men at hon skjótt kann kolapsa av tí, at man ikki syrgir fyri, at Skipaeftirliti fær neyðugu játtanina. Ein játtan sum um rætt verður fari fram kemur fleirfalda inn aftur.

Á Løgtingi 14. september 2009

Karsten Hansen

Jenis spyr um Vinnuframagrunnin
Viðmerkingar:
Alt annað enn hugaligar frásøgnir eru bornar okkum hesar seinastu vikurnar, frásagnir sum sáða iva um, hvussu tann peningur, vit sum løgtingslimir áleggja fólki sum skatt, verður brúktur. Hetta er samstundis sum eyka byrðar verða álagdar teimum á niðastu rókum, tvs. teimum, sum ringast eru stødd frammanundan.

Hesar frásagnir, ið ikki eru afturvístar, ræða og seta spurnartekin við samfelagsbygnað okkara, um vit, hóast fáment, tó hava eitt grundarlag, ið rúmar veruleikum, sum ikki tola dagsljós. Um so er, at tann peningur, sum vanliga borgaranum verður álagt at gjalda, ístaðin fyri at verða nýttur samhaldsfast og til samfelagsuppbyggjan, partvíst fer í lummar, sum á ongan hátt hava tørv á hesum, hava vit ein samfelagstrupulleika, sum krevur loysn her og nú.

Ein av grunnunum, sum ivi hevur verið sáddur um seinastu vikurnar, og sum árliga fær játta 4,25 mió á løgtingsfíggjarlógunum, er vinnuframagrunnurin. Ásannandi , at løgtingið ikki framhaldandi kann samtykkja lógir, ið áleggja vanliga føringinum eyka fíggjarligar byrðar, fyri síðani at loyva útdeilan av hesum peningi í ivasamar hendur, loyvir undirritaði sær at seta landsstýrismanninum spurningin.

Spurningur:
Landsstýrismaðurin verður biðin greina fyri løgtinginum, hvussu játtan vinnuframagrunsins er brúkt sinastu 5 árini- tvs. geva løgtinginum yvirlit yvir árligu játtanirnar, hvør hevur móttikið hendan almenna stuðlinum, nøgdina hesi hava móttikið og hvørji endamál játtaði skattapeningurin er brúktur til.

Fakta um vinnuframagrunnin:
Vinnuframagrunninum var stovnaður við løgtingslóg nr. 81 frá 8. mai 2001 um Vinnuframagrunn. Endamál grunsins er at styrkja og fjøltátta føroyskt vinnulív og menna burðardyggar føroyskar fyritøkur. Umframt at menna virksemi sum er, verður dentur lagdur á tøkni, bæði nýskapan í kendari tøkni og í framkomnari tøkni sum t.d. teldutøkni, lívtøkni og skapandi vinnu.
Árliga játtanin varð í 2008 hækkað við 1 mió. kr. til at veita stuðul til átøk, herundir samstarv t.d. millum kommunur, vinnu, og almennar stovnar, sum vilja skapa karmar fyri at:

• Veita individuella ráðgeving til tann einstaka íverksetaran.

• Fremja bólkaráðgeving, t.e. skipa fyri ráðstevnum, skeiðum, verkstovum og netverkan o.t. til tess at ala fram íverksetarahugburð og nýskapan í Føroyum.

• Ráðgeva í at gera kunnandi tilfar, t.d. á interneti og í faldarum.

Jenis av Rana

Viðvíkjandi framløgu av lógaruppskotum eftir fráboðaðum leisti

1. Nær verða upskotini sum skuldu leggjast fram í august løgd fyri Løgtingi?

2. Metir Løgmaður at samgongan hevur liva upp til tað sum Løgmaður hevur boða frá viðvíkjandi framløgu av lógaruppskotum?

3. Metur Løgmaður, at skjótt vaksandi halli á fíggjarlógini er í tráð við tann í samgonguskjalinum fráboðaða sjálvberandi búskapinum?

Løgmaður, Kaj Leo Johannesen hevur áhaldandi frá Tingsins røðarapalli, í miðlunum og á fundum gjørt nógv burtur úr, at nú skuldi skil fáast á, og Løgmaður hevur aftur og aftur staðfest at:

Tað er liðugt við eykajáttanum sum ikki eru útreiðsluneutralar!

Løgmaður hevur gjørt nógv burtur úr at tað polittiska arbeiði nú var sett á skinnarar, har ABC-samgongan skuldi skriva søgu við at leggja fastar fíggjarligar karmar á vári 2009 fyri Løgtingi, um hvussu nógv hvør landsstýrismaður hevði at ráða yvir, og hvussu peningurin skuli brúkast.

Lógaruppskot skulu leggjast fyri Løgtingi eftir skipaðun leisti, soleiðis at tað sum er fari fram til dømis sísta vetur og ikki minst í vár nú skal verða søga. Samgongan hevði ásanna at gongdin langt frá hevði verði nøktandi. Nu skuldi vend koma í.

Hvussu eydnaðist so hendan nýggja byrjanin?

Fíggjarligu karmarnir sum skuldu samtykkjast í vár vóru ikki samtyktir fyrr enn 13.august, og tá vóru teir ikki í familiu við tað føstu ætlan sum breiða samgongan hevði ætlanir um og hevði lagt fram.. Tað einasta sum eftir var tá samtyktin var gjørd, var eitt krónutal, við viðmerkingum um, at man spardi har man vildi. Samgongan var í roynd og veru ikki samdur um nakað sum helst.

Av Løgmansrøðuni framgongur at Samgongan skuldi leggja 19 lógarupskot fram í Løgtinginum áðrenn 1.sept. 2009. Teir hava lagt 4 fram harav 2 eru kravd við lóg.

Allar hesar avgjørdu útmeldingar hava víst seg at verða tyknar úr leysum lofti, Ein eykajáttan sum økir risa hallið við yvir 80 milliónum er júst løgd fram í Løgtinginum, skuldi annars sambært Løgmann verða løgd fram í august.

Karsten Hansen

Miðflokkurin hevur lagt fram uppskot um at gera broyting í lóg um almannapensjónir, soleiðis at stuðul kann veitast ávísum heiluvági, ið sjúkrakassin ikki veitir stuðul til.

Miðflokkurin

Til Løgtingið

Løgtingsmál nr. 4/2009: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um
almannapensjónir o.a.

Uppskot
til
løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um almannapensjónir o.a.

§ 1
Í løgtingslóg nr. 48 frá 10. mai 1999 um almannapensjónir o.a., sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 108 frá 12. desember 2008, verður gjørd henda broyting:

Í § 12 b, stk. 2 verður eftir orðið sjúkrakassunum skoytt uppí orðini „tó eru vitaminir mineralir, kostískoyti og pínustillandi heilivágur, undantikin.“

§ 2
Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.

Viðmerkingar:
Hin 3. desember 2008 legði landsstýriskvinnan í almannálum, Rósa Samuelsen, uppskot fyri Løgtingið um broyting í lóggávuni fyri teirri stuðulsskipanini, sum í dag verður brúkt at veita pensjónistum (fólka- og fyritíðar-) stuðul til heilivág. Í stuttum lógarfesti broytingin, ið varð samtykt hin 12.desember, at pensjónistar bert kunnu fáa stuðul til heilivág, ið sjúkrakassin frammanundan veitir stuðul til. Samstundis gav lógarbroytingin landsstýriskvinnuni heimild at broyta egingjaldið, ein heimild sum tíverri skjótt varð brúkt til at taka av lægsta gjaldið upp á kr. 200,- um ársfjórðingin.

Undir viðgerðunum á Løgtingi varð av fleiri ávarað móti hesum broytingum. Víst varð á vandan fyri, at fíggjarliga trongstaddir pensjónistar kundu koma í ta støðu ikki frameftir at hava ráð til týdningarmiklar heilivágir. Nevndir vórðu heilivágir sum vitaminir, mineralir, ymiskir náttúruheilivágir v.m., sum eru sera týdningarmiklir fyri hesar aldursbólkar, men sum lógarbroytingin tekur stuðulin frá, tí hesir heilivágir ikki fáa stuðul frá sjúkrakassunum.

Til uppáhaldið um at endamálið var at fáa til vega lógarheimild, ið ikki finst í dag, varð ført fram, at so var etiskt og sosialt rættari, heldur enn at leggja byrðar á frammanundan veikar herðar, at lætta um og lógarfesta rætt pensjónistanna til ta lógartulking, sum hevur vunnið hevd. Ein tulking, sum veitti pensjónistunum teir fyrimunir, sum lógarbroytingin nú fór at taka frá teimum.

Nevnast skal, at júst vitaminir fyri ikki so mongum árum síðani vóru ókeypis fyri pensjónistar. Tó varð hendan sera skilagóða skipan broytt vegna ótta fyri misnýtslu. Hesin óttin er ikki grundaður í dag, hugsa vit um teir møguleikar, ið dagsins teldustýring gevur bæði apotekum og læknum.

Undir viðgerðini varð alt tos kveistrað av borðinum, og nevndarviðgerðin bleiv kend fyri, at eingin serkunnleiki, hvørki apoteks- ella lækna-, tíansheldur pensjónista varð boðin til fundar. Hóast stødd í Løgtinginum fingu umboð pensjónista ikki høvi at bera fram teirra sjónarmið, og umvegis annað mál læt apoteksmyndugleikin frætta, at lógarbroytingin væntandi fór at kosta tí almenna meira, enn man væntaði at vinna. Tvs. at einasti virknaður fór at verða ein eyka rokning til pensjónistin.

Og so varð – longu nú vísa fyrstu heilivágsrokningarnar døpur tøl, sum styrkja óttan fyri, at serliga pensjónisturin, ið hevur fólkapensjónini sum einastu inntøku, skjótt kann koma í ta støðuna at skula velja millum mat/ klæðir ella vitaminir/ mineralir. Dømi eru longu frá pensjónistum, sum hava goldið heilivág síðani lógarbroytingina, sum vísir markant øktan kostnað. Meirkostnað, ið partvíst kemst av hækking av egingjaldinum frá kr. 200,- til kr. 400,- og av eyka kostnaðinum, sum omanfyrinevnda lógarbroyting hevði við sær.

Gott hevði verið at fingið rættað gjørd mistøk, áðrenn óneyðugar vanlukkur raka hesar veikastu samfelagsborgarar okkara, sum hava annað uppiborið á lívskvøldi sínum.

Møguliga er annar heilivágur enn tann, uppskot Miðfloksins nevnir, ið átti at verið tikin við. Um so er, verður heitt á nevndina um at gera neyðugu broytingina. Og staðiliga verður heitt á nevndina um at nýta tann møguleika, stýrisskipan og løgtingsskipan geva, at kalla inn til nevndarviðgerð allar partar, ið varða av hesum uppskoti. Her verður undir øllum umstøðum hugsað um umboð pensjónista og umboð fyri apoteksverk, sjúkrakassa og læknafelag.

Á Løgtingi, tann 29. juli 2009

Karsten Hansen                                                    Bill Justinussen                                               Jenis av Rana

Landstýrismaðurin og løgmaður hava gjørt nógv burturúr, og hava haft stórar vónir um, at aðalorðaskifti um fíggjar- og búskaparmál, sum skuldi verða í vár, í góðari tíð undan framløgu av fíggjarlógini fyri 2010.

Munnligur fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, landsstýrismann í fíggjarmálum

Viðvíkjandi aðalorðaskifti um fíggjar- og búskaparmál

1. Nær kan væntast, at fráboðaða aðalorðaskifti um fíggjar- og búskaparmál verður í Løgtinginum?
2. Um orðaskifti ikki verður fyrr enn í heyst, kemur tað tá at hava nakra ávirkan á fíggjarlógina fyri 2010?
3. Hvussu gongur við fíggjarlógararbeiðnum fyri 2010, sum segðist at byrja fyrsta februar?
4. Hevur samgongan viðgjørt 2010, og er semja um leistin?

Viðmerkingar

Landstýrismaðurin og løgmaður hava gjørt nógv burturúr, og hava haft stórar vónir um, at aðalorðaskifti um fíggjar- og búskaparmál, sum skuldi verða í vár, í góðari tíð undan framløgu av fíggjarlógini fyri 2010.

Nú er vári farið, og summarið byrjað og Løgtingið fer heim í komandi viku, eina viku seinni enn ætlað.

Gongdin í samfelagnum hevur leingi haft fyri neyðini, at politiska skipanin tók sær um reiggj og í felag stakk út í kortið fyri síðan at trína fram á pall og boða frá, hvønn leist man hevði valt at loysa trupuleikarnar eftir.

Alt samfelagið er vitandi um, hvussu stjórnir kring allan heimin melda út, hvussu tey royna at loysa fíggjarligu trupulleikarnar, meðan her heima bert hoyrist um innanhýsis klandur og stríð.

Á Løgtingi, 5. mai 2009

Karsten Hansen

Hvussu hevur fyribyrgjandi heilsuskipanin fyri børn og ung, sum varð samtykt á Føroya Løgtingi fyri góðum 4 árum síðani, roynst? Serliga verður hugsað um lógarfestu kanningarnar av børnum og ungum í skúlaárum? 

Munnligur fyrispurningur til landsstýrismannin í Almanna- og heilsumálum h. 6. Mei 2009.

Hvussu hevur fyribyrgjandi heilsuskipanin fyri børn og ung, sum varð samtykt á Føroya Løgtingi fyri góðum 4 árum síðani, roynst? Serliga verður hugsað um lógarfestu kanningarnar av børnum og ungum í skúlaárum?

Viðmerkingar:
h. 27 apríl 2005 feldi Løgtingið uppskot frá Miðflokkinum um nýggja landsskúlalæknaskipan. Vikudagin eftir, h. 4 mei 2005, samtykti Løgtingið nýtt uppskot frá landsstýrismanninum í heilsumálum um fyribyrgjandi heilsuskipanir fyri børn og ung. Endamálið við báðum hesum lógunum var m.a. at betra heilsustøðuna hjá øllum børnum og ungum í Føroyum og tryggja børnum og ungum heilsugóð barnaár við góðum kørmum og høgari lívsgóðsku.

Staðfest var, at á fleiri skúlum hevði eingin skúlalækni verið í starvi í longri tíð. Hetta førdi við sær, at nógvir skúlanæmingar ikki høvdu fingið fyribyrgjandi heilsukanningar hjá skúlalækna í áravís.

Grundleggjandi skuldi samtykta uppskotið m.a. tryggja øllum børnum og ungum 9 kanningar hjá lækna, 7 í barnaárum og tvær í skúlaárum, og eina støðuga góðskumenning av hesum fyribyrgjandi heilsutiltøkunum.

Nú skipanin virkar á 5. ári, hevði verið ynskiligt at frætt, hvussu hon hevur roynst. Hvussu læknakanningin í skúlaárunum, sum so gott sum heilt var dottin burtur, virkar, og um skipanin livir upp til endamálið, ið lýst er í lógarviðmerkingunum. Eisini hevði verið áhugavert at sæð taltilfar yvir kannaði børn og ung, og frætt hvussu hesar kanningar hava roynst- bæði fyribyrgjandi og diagnosticerandi.

Jenis av Rana

Meðan heimurin annars fyrireikar seg sum best í sambandi við nýggju beinkrímsjúkuna, eru nakrar føroyskar familjur og einstaklingar, sum undrandi og ikki sørt rødd, enn bíða eftir almennari kunning og tilmæli um CTD sjúkuna, sum longu hevur tikið lívið hjá mongum av teirra kæru. 
Munnligur fyrispurningur til landsstýrismannin í Heilsumálum 06.05.09
1: Hvusu nógvir føringar eru sjúkir og hvussu nógvir eru berarar av sjúkuni CTD.
2: Eru rættningslinjur gjørdar fyri diagnostisering av sjúkuni, og eru virðini fyri nær tú ert ávíkavist sjúkur ella berari av sjúkuni endaligt fastløgd?
3: Er rætt, sum ført verður fram, at føringar gjalda alt ov høgan prís fyri hvørja diagnosustillandi kanning- tí hesar kunnu gerast í Týsklandi fyri ein brotpartprís av tí kostnaði, vit gjalda danskari starvsstovu?

Viðmerkingar:
Meðan heimurin annars fyrireikar seg sum best í sambandi við nýggju beinkrímsjúkuna, eru nakrar føroyskar familjur og einstaklingar, sum undrandi og ikki sørt rødd, enn bíða eftir almennari kunning og tilmæli um CTD sjúkuna, sum longu hevur tikið lívið hjá mongum av teirra kæru.

6. oktober 2008 bar Sosialurin tíðindi um eina deyðiliga sjúku, greinin nevnist Duld Dreparasjúka í Føroyum. Í greinini stendur at lesa, at sjúkan fyrstu ferð var kend í 1995, og yvirlækni upplýsir í greinini, at mong kunnu vera deyð av sjúkuni. Eisini lat Flemming Skovby, professari og gengranskari á Ríkissjúkrahúsinum okkum vita, at um tey, ið hava sjúkuna, ikki verða funnir og koma í viðgerð, doyggja hesi longu sum børn- ella av hjartasteðgi, tá tey eru vaksin

Í greinini boðaði Landstýrismaður í heilsumálum frá, at sjúkan hevur, óvanliga stóran títtleika millum føroyingar – nógvar ferðir størri enn arðastaðni í verðini, og at hettar mál verður tikið í stórum álvara.

Tann 3. apríl 2009 veit Dimmalætting, undir yirskriftini, Eitt makaburt roknistykki um lív, at siga, at landsstýrismaðurin enn bíðar eftir einum tilmæli frá landslæknanum, eitt tilmæli, sum m.a.skal brúkast til at finna útav, um tað loysir seg at finna teir føringar, sum eru sjúkir ella berarar.

Kostnaðurin fyri at kanna føroyingar fyri sjúkuna CTD sigst, sb. omanfyrnevndu grein í Sosialinum, vera kr.7.500,00 fyri hvønn, tað vil siga áleið kr. 360 milliónir fyri allar føringar, um hetta verður gjørt á donskum starvsstovum.

Móti hesum verður av einum áhugabólki fyri sjúk ført fram, at prísurin í Týsklandi er kr.100,00 fyri hvørja carnitin/genkanning, tvs. minni enn 5 mió. fyri allar føringar.

Jenis av Rana

Í fjølmiðlunum eru tygun endurgivin fyri at siga, at tá leitað varð eftir møguligum nevndarlimum til Atlantic Airways, var ongin kvalificera kvinna funnin, hóast leitað varð bæði her heima og uttanlands.

Munnligur fyrispurningur til landsstýrismannin í vinnu- og javnstøðumálum

Í fjølmiðlunum eru tygun endurgivin fyri at siga, at tá leitað varð eftir møguligum nevndarlimum til Atlantic Airways, var ongin kvalificera kvinna funnin, hóast leitað varð bæði her heima og uttanlands.

Landsstýrismaðurin verður biðin nágreina hvørjir hesir kravdu eginleikar eru, sum eingin av 7 milliónum kvinnum, fyri bert at nevna tær í Norðurlondum, hava.

Á aðalfundinum hjá Atlantic Airways valdi vinnumálaráðið vegna Føroya Landsstýri fýra fólk í nevndin felagsins, øll hesi vóru mannfólk. Í útvarpinum tann 24. apríl varð svar landsstýrismansins til, hví ongin kvinna var millum nýggju nevndarumboðini, at man hevði konsentrerað seg um at velja tey best kvalifiseraðu fólkini í nevndina.

Umráðandi er at fáa greitt svara hvørjir hesir eginleikar, ið eingin kvinna í fleiri londum hevur, eru, so ivin um kynsdiskriminering ikki verður hangandi. Verður minsti ivi um manglandi objektivitet í hesum nevndarvali verandi, kann hetta, og tað átti at verið óneyðugt, framyvir verða brúkt sum grundgeving fyri við lóg at fara inn at tryggja kvinnum javnrætt til slík størv. Og júst eitt slíkt inndriv í demokratiið, vænti eg landsstýrismaðurin er samdur við mær í, vildi verið bæði óneyðugt og harmuligt- fyri ikki at siga skaðiligt fyri fólkaræðið.

Jenis av Rana

Ætlar landsstýrið at koma í Løgtingið við uppskoti um kommunala útjavningarskipan? 

Um slík skipan er í umbúnað, nær kann so væntast, at skipanin kann setast í verk?

Munnligur fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, landsstýrismann í fíggjarmálum
Viðvíkjandi kommunalari útjavningarskipan

Ætlar landsstýrið at koma í Løgtingið við uppskoti um kommunala útjavningarskipan?

Um slík skipan er í umbúnað, nær kann so væntast, at skipanin kann setast í verk?

Er landsstýrismaðurin samdur í, at tað er allneyðugt at gera nakað munagott skjótt, so vit kunnu varveita áleið tað bústaðarmynstur. sum nú er, og ikki minst um vit ynskja veruliga at venda skeivu gongdini ?

Viðmerkingar
Tað hevur í mong ár verið tosa um at seta eina útjavningarskipan í verk, men higartil er ikki nógv gjørt, sum hevur borið rætta vegin.
Samgongan frá 1998 legði uppskot fyri Løgtingið, sum bleiv samtykt, um at skattur frá oljufeløgum, peningastovnum, telefonfeløgum v.m skuldi deilast út millum kommunurnar eftir fólkatalinum. Samtyktin hevði jaligt árin úti um landi.

Í dag er støðan hon, at flestu kommunurnar uttan fyri miðstaðarøki eru sera illa fyri fíggjarliga. Arbeiðsloysi er skjótt vaksandi úti um landi, samstundis tey almennu arbeiðsplássini blíva færri, harumframt eru nógv flestu høgu lønirnar í miðstaðarøkinum.
Støðan er gjørd munandi verri av, at nærum alt vøru- og brúgvagjald fer til miðstaðarøki.

Á Løgtingi 14. apríl 2009
Karsten Hansen

Í samband við at Akstovan flytir munandi part av uppgávunum, ið hava verið avgreiddar runt landið, til Havnar, hevur Karsten Hansen sett Anniku Olsen nakrar spurningar.

Munligur fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu í innlendismálum

Viðvíkjandi miðsavnan av uppgávunum hjá Akstovuni

Góðtekur Landsstýriskvinnan, at Akstovan hevur flutt munandi part av uppgávunum, sum áður hava verið avgreiddar í Norðoyggjum, til Havnar?

Er tað í samsvari við málsetningin hjá samgonguni at gera umstøðurnar hjá vinnulívinum í Norðoyggjum truplari , so tað verður minni kappingarført enn í Miðstaðarøkinum?

Um ikki, hví flytur man sýn av størri akførum til Havnar?

Hví sker man møguleikarnar at taka teori og koyriroyndir niður í eina ferð um mánaðin?

Viðmerkingar

Í samgonguskjalinum verður lagt upp til, at man í minstalagi skal varðveita almennu tænasturnar kring landið, og at nýtt virksemi har, tað er gjørligt, skal leggjast uttan fyri miðstaðarøki.

Tað, sum vit mugu staðfesta, er, at núverandi og undanfarna ABC samgonga miðvíst hava niðurlaga alment virksemi í Norðoyggjum:

Man hevur avgjørt at flyta Taks, at flyta Kommunulæknavaktina, at minka munandi um Postvirksemið, er í ferð við at niðurlaga Trygdarmiðstøðina, hevur minkað um virksemið á Klaksvíkar Sjómansskúla, man hyggur at, meðan sýslurnar verða fluttar til Havnar, og man góðtekur helst, at Akstovan skrúvar blussið niður.

Síðan 2003 hevur Akstovan fingið økt játtanina vegna tann stóra vøksturin í tali av akførum, koyrikortum og tænastum annars, og hevur sett fleiri fólk at avgreiða hendan vøksturin. Nú niðurgongd er í samfelagnum, niðurleggur man tænastur í útjaðaranum fyri at kunna varðveita starvsfólkini í Havn.

Á Løgtingi 24. februar 2009

Karsten Hansen

Karsten hevur sett Anniku Olsen fyrispurning viðv. politireforminum, og stýringini av politivaldinum í Føroyum.

Skrivligur fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu í innlendismálum

Løgtingsmál nr. S-19/2008: Viðvíkjandi munandi broytingum í bygnaðinum hjá løgregluni í Føroyum

1. Hevur Føroya Landfúti ella Danska stjórnin samráðst við ella kunna landstýriskvinnuna/landsstýrið um tær stóru bygnaðarbroytingar hjá føroysku løgregluni sum eru um at verða settar í verk?

2. Er Landsstýriskvinnan greið yvir, at tann danski “politireformurin”, sum byrjað varð at seta í verk í 2006, higartil hevur verið eitt satt vónbrot, og hevur millum annað havt við sær, at man nú politiskt hevur gjørt av at steðga arbeiðinum og hevur sagt “ríkispolitiovastan” úr starvi?

3. Metir Landsstýriskvinnan, at tað er í lagi, at man í Føroyum heldur áframt við at fremja tær donsku broytingarnar her hjá okkum, tá tað er staðfest, at hvørki danska fólki, starvsfólkið ella politiska skipanin taka undir við teimum?

4. Um landsstýriskvinnan ikki kennir til ætlaðu broytingarnar – sum eru reinar sentraliseringar, ætlaðar at fremja í februar-mars 2009 – fer hon so beinanvegin at krevja, at broytingarnar fáa eina politiska viðgerð í Føroyum, áðrenn tær vera framdar?

Viðmerkingar

Løgreglan í Føroyum hevur gjøgnum øldir havt sín serstaka bygnað við Føroya Landfúta í Havn og við einum sýslumanni í hvørjari Sýslu. Á summun økjum er Landfútin hægsti myndugleiki, fyrst og fremst í samband við tað (vanliga) løgregluarbeiði, sum rættargangslógin áleggur, meðan sýslumenninir eisini sambært rættargangslógini og sambært øðrum lógum hava hópin av uppgávum vegna Føroya Landstýri, Ríkisumboðið og Sorinskrivaran, og ikki minst Føroya Fólk, viðurskifti sum fútin einki hevur við at gera. Eisini eru viðurskifti, har fútin og sýslumenninir eru javnssettir, hvør á sínum øki.

Helst fyri at flyta fleiri og fleiri heimildir til Havnar hevur man nú spakuliga driblað soleiðis, at í dag er eingin sýslumaður í Norðstreymi, eingin í Sandoynni, og í løtuni eingin í Vágum. Arbeiðið hjá hesum trimum verður í dag gjørt út frá Politigarðinum í Havn.

Sum eg skilji, so driblar man ikki meira, men er í ferð við at gera restina í einum trekki. Man gerð Tórshavn til eitt øki, og Norðoyggjar, Eysturoy, Streymoy og Vágar til eitt annað løgregluøki, har ovasta, næstovasta og helst triðovasta leiðslan situr á Politigarðinum í Havn og disponerar.

Brikkarnir verða fluttir, uttan at nakar varnast, aftaná staðfestir man, at gerandisdagurin ikki er í samsvari við lógaverki. Tá ein tíð er fráliðin, fer man at ilskast inn á politisku skipanina, sum ikki dagførir lógarverkið.

Sum eg skilji, so roynir man at forankra broytingarnar í arbeiðsumhvørvinum, sum skal vera so gott sum gjørligt, men samstundis leggur man ikki upp fyri, hvat tey siga og hugsa, sum skulu inn í hesar nýggju karmar. Tað, sum kanska er mest ørkymlandi, er, at borgarin einki fær at vita, fyrrenn terningarnir eru kastaðir, og man eins og í Danmark ger eitt stórt afturstig.

Tá tvey fólk úr Vágum skulu til átrokandi uppgávur til dømis í Fuglafirði ella Klaksvík ella øvugt, at man skal úr Klaksvík til Vágarnar, so kemur tað sjálvandi at ávirka trygdina og tænastuna hjá borgaranum.

Fyri fólk, sum búgva úti um landið, er tað, sum er við at henda, enn eitt tekin um, at tað verður handlað, uttan at tey verða eftirspurd, at allar týðandi avgerðir skulu takast í Havn.

Eg eri sannførdur um, at um ætlaðu broytingarnar verða settar í verk, so verður tað ikki bíligari, helst øvugt, trygdin verður verri, og borgarin fer at føla seg enn einaferð sum taparin.

Á Løgtingi, tann 29. januar 2009

Karsten Hansen

Karsten hevur sett Helenu D. á Neystabø spurning um kringvarpsgjaldið.

Munnligur fyrispurningur til Helenu Dam á Neystabø, landsstýriskvinnu í mentamálum

Viðvíkjandi kringvarpsgjaldinum

1. Metir landsstýriskvinnan, at tað er í tráð við kringvarpslógina og kunngerðina, at Kringvarp Føroya enn einaferð broytir freistina fyri at gjalda kringvarpsgjald soleiðis, at brúkarin skal gjalda ein mánaða fyrr?

2. Er landsstýriskvinnan kunnað frammanundan, og um so er, hevur hon góðkent, at Kringvarp Føroya á henda hátt vinnur sær tøkan pening.

Á Løgtingi, 9. februar 2009

Karsten Hansen

Bill hevur sett Helenu Dam á Neystabø nakrar spurningar um Vinnuháskúlan.

Spurningur til Helenu Dam á Neystabø

1. Hvussu nógvir lærarar hava fingid eftirútbúgving sína fíggjada av Vinnuháskúlanum í 2007 og 2008?
2. Hava allir lærarar somu atgongd at fáa eftirútbúgving sína fíggjada av Vinnuháskúlanum?
3. Hevur landsstýrid gódtikid eftirútbúgvingarpolitikkin hjá Vinnuháskúlanum?
4. Undirvísa tey eftirútbúnu fulla tíd á Vinnuháskúlanum?

Tey flestu minnast almenna ordaskiftid, sum stódst av einum innlitsmáli um eftirútbúgvingar á Vinnuháskúlanum. Ónøgdin snúdi seg m.a. um, at ikki øll í almennum starvi á Vinnuháskúlanum fingu somu atgongd til alment fíggjadar eftirútbúgvingar. Nú leidsla skúlans sigur seg verda noydda at minka um tilbod skúlans og siga starvsfólkum upp, hevur tad týdning fyri meg sum løgtingslim og lim í løgtingsins fíggjarnevnd at fáa innlit í, hvussu leidsla skúlans umsitur sína játtan. Tí verdur landsstýriskvinnan bidin um at upplýsa fyri Tinginum:

Bill Justinussen, løgtingsmadur
Spurningur til Helenu Dam á Neystabø

1. Hvussu nógvan pening hevur Vinnuháskúlin brúkt til lýsingar og reklamur í árunum 2006, 2007 og 2008?
2. Hvussu nógvan pening hevur Vinnuháskúlin brúkt av síni játtan til ferdaútreidslur í 2006, 2007 og 2008?
3. Hvussu nógv ætlar Vinnuháskúlin at lýsa og ferdast fyri í 2009?

Nú komid er fram, at tríggir lærarar á Vinnuháskúlanum hava fingid ætlanarskriv um uppsøgn vegna vantandi játtan á løgtingsfíggjarlógini fyri 2009, og at ongin næmingur verdur tikin inn á maskinistútbúgvingina í heyst, undrast undirritadi yvir, hvussu leidsla skúlans umsitur sína játtan. Sambært roknskaparskipan landsins brúkar Vinnuháskúoin 33% av síni játtan til annad enn lønir, og er hetta óvanliga høgt fyri ein stovn, sum hevur undirvísing sum sína høvudsuppgávu. Fyri at seta ord og navn á onkrar av hesum útreidslum, verdur landsstýriskvinnan bidin um at upplýsa fyri Tinginum:

Bill Justinussen, løgtingsmadur

Spurningur til Helenu Dam á Neystabø

1. Hvussu nógvir lærarar á Vinnuháskúlanum eru í farloyvi?
2. Hvussu nógvir lærarar eru settir í fast starv fyri hesar?
3. Hvør er stødan hjá einum lærara í farloyvi, sum ynskir at byrja aftur í starvinum, sum ein annar er settur at røkja?

Tad er ikki óvanligt, at lærarar fara í farloyvi fyri at royna seg á ødrum mótum í eina tíd. Tá so er, noydist skúlin at finna annad fólk at røkja lærarauppgávuna so leingi. Tá lærarin í farloyvi tekur vid aftur sínum fasta starvi, noydist hin seinni at víkja. Nú tríggir lærarar á Vinnuháskúlanum hava fingid ætlanarskriv um uppsøgn, er komid fram, at fleiri lærarar eru í farloyvi, og at adrir eru komnir í teirra stad vid føstum starvi. Fyri at fáa innlit í hesi vidurskiftini, verda hesir spurningar settir fram:

Bill Justinussen, løgtingsmadur

Karsten Hansen hevur sett Anniku Olsen munnligan fyrispurning um, hvussu gongur við hesi verkætlan

Munligur fyrispurningur
Til Anniku Olsen, Landsstýriskvinnuna í samferðslumálum

Viðvíkjandi tunnil Klaksvík-Árnafjørð- Norðdepil og Byrgingini um Haraldsund

Hvussu gongur við fyrireikingunum til verkætlanina?

Er avgjerð tikin um, hvussu linjuførðingin av tunilinum skal verða?

Kemur nakað uppskot um verklagslóg í Løgtingið í hesi tingsetuni?

Viðmerkingar

Løgtingið játtaði 22 mio. á fíggjarlógini fyri 2009 til gerð av tunli og byrging. Orsøkin til, at hesi arbeiði verða knýtt saman, er tað natúrliga í at brúka grót frá tunlinum til byrgingina.

Ein onnur av grundgevingunum fyri samtyktini var, at man í hesum truplu tíðum vildi seta arbeiðir í gongd, har størstur tørvur var fyri virksemi, eisini í so máta er lagaliga løtan nú.

Sambært langtíðarløguætlanina hjá samgonguni sum var frá 1998 skuld arbeiðini upp á nýggju tunlarnar og byrgingina byrja í 2008.

Fyri uttan ampan hjá vanligu ferðsluni, eru umstøðurnar ótolandi fyri vinnulívið í Adnafjirði, Hvannasundi, Norðdepli og á Viðareiði. Síðan undirsjóðartunnilin kom er trupuleikin munandi øktur.

Á Løgtingi 27.januar 2009

Karsten Hansen

Munnligur fyrispurningur til rætta viðkomandi (Kaj Leo Johannesen, Jóannes Eidesgaard ella Jørgin Niclasen) um Hoyvíkssáttmálan (Íslandssáttmálan)

1. Er tað í trá við Hoyvíkssáttmálan, um íslendskar fyritøkur, sum taka á seg almenn arbeiðir í Føroyum, gjalda sínum arbeiðsfólki íslendska løn?

2. Kunnu føroyskar fyritøkur gjalda íslendingum í Føroyum íslendska løn?

Eftir at tilboðini at umvæla Landssjúkrahúsið eru latin upp, er greitt, at trý tey lægstu tilboðini eru frá íslendskum fyritøkum. Íslendska krónan er sera lág í mun til donsku krónuna, og hevur hetta við sær, at ein íslendskur borgari við eini tímaløn á 1.200 íslendskar krónur í veruleikanum bert fær millum 30 og 40 føroyskar krónur um tíman. Hendan støðan ger, at tað er vónleyst hjá føroyskum fyritøkum at kappast við íslendskar fyritøkur um almenn arbeiðir í Føroyum. Sambært §5 í Hoyvíkssáttmálanum skulu íslendingar í Føroyum ganga undir somu krøv sum føroyingar í Føroyum sambært tjóðarlógum føroyinga. Um hetta merkir, at íslendingar í Føroyum skulu vera løntir sambært føroyskum sáttmálum, eigur ikki at vera møguligt hjá íslendskum fyritøkum at kunna gera arbeiðini munandi bíligari enn hjá føroyskum fyritøkum.

Heldur hendan støðan fram, er øll ætlan Løgtingsins um at føra expansivan fíggjarpolitikk gjøgnum løgujáttanir á fíggjarlógini til fánýtis. Tá fara íslendskar fyritøkur at vinna øll útbjóðingarumfør bæði at byggja ellisheim í Vági, at byggja skúladepilin við Marknagil, at gera Leirvíksvegin, at gera tunnil norður um Fjall, og øll hini vega- og tunnilsarbeiðini, sum tað almenna fer at seta í verk. Og tá fer helst vinnulívið í Føroyum at senda føroyingar til hús og lata íslendingum arbeiðini í staðin.

Bill Justinussen, løgtingsmaður

Mikudagin 14. januar í ár greiddi ungur maður í sendingini ”Vinstra víkiskylda” frá síni hash-misnýtslu. Ungi maðurin slapp í sendingini at greiða frá, at hann sum hash-misnýtari viðhvørt nýtir hash eina ferð um vikuna og viðhvørt gongur hálvt ár ímillum. 

Hann greiddi frá, at hash er púra óskaðiligt at nýta, og at tað so at siga ongar negativar avleiðingar hevur fyri misnýtaran. Hann helt, at bæði rúsdrekka og tubbak eru munandi meiri skaðilig, og undraðist á lóggávuna, sum loyvir hesum báðum evnunum, men ikki loyvir sølu og nýtslu av hashi. Sendingin var sum heild ein skelkandi reklama fyri hash-misnýtslu, og ungi maðurin tyktist ongar trupulleikar hava av at reklamera fyri ólógliga evninum.

Rúsdrekka og tubbak eru loyvd at selja og nýta í Føroyum. Hóast hetta er ikki loyvt at reklamera fyri rúsdrekka og tubbaki. Hetta er partur av almenna fyribyrgingarpolitikkinum. Hash er ólógligt evni í Føroyum. Hóast hetta gav Rás2 í tveir tímar rúm fyri reklamu fyri ólógliga rúsevninum. Rás2 hevur sendiloyvi frá landsstýrinum. Landsstýrið hevur ein fyribyrgingarpolitikk, sum gjøgnum lóggávu og eftirlit ger alt fyri at fyribyrgja sølu og nýtslu av hash.

1. Hvørji stig tekur landsstýriskvinnan í sambandi við, at ein útvarpsstøð við sendiloyvi frá landsstýrinum loyvir reklamu fyri ólógligum rúsevnum
2. Hvussu tryggjar landsstýriskvinnan sær, at treytirnar í sendiloyvunum verða loknar.

Á Glyvrum hin 22. januar 2009

Bill Justinussen

Jenis av Rana hevur sett fram hendan spurning til Hans Paula Strøm, viðv. koppseting av gentum móti lívmóðurhálskrabba. Spurningurin verður svaraður 03.12.08

Sp.1: Er tað rætt, sum fjølmiðlar siga frá, at landsstýrismaðurin hevur broytt hugsan, og hevur slept ætlanunum um fyribyrgjandi koppseting av 12 ára gomlum móti lívmóðurhálskrabbaelvandi virusi?

Sp.2: Eru heilsufakligu tilmælini broytt síðani avgerðin um hesa koppseting varð tikin ?

Sp.3: Um orsøkin til broyttu ætlanirnar hinvegin er fíggjarlig, er landsstýrismaðurin so ikki samdur við mær í, at talan er um eina ábyrgdarleysa avgerð?

Viðmerkingar:
Fyrr í ár, meðan CHE samgongan ráddi, upplýsti landsstýrismaðurin, í svari uppá fyrispurning í Løgtinginum, at koppseting móti lívmóðurhálskrabba fór at byrja frá 1 januar komandi ár. Seinastu daganar hava fjølmiðlar tó borið tey tíðindi, at hendan lívbjargandi viðgerð tó ikki verður sum ætlað, orsøkin, verður sagt, er manglandi játtan á komandi fíggjarlóg.

Mett verður, at koppseting av teimum, ið tilmælini eru um at koppseta, fer at krevja eina millión fyrsta árið, tó nakað meira fyrstu tvey árini, tá ætlanir eisini eru at bjóða 13 og 14 ára gomlum hesa koppseting. Havandi í huga at hendan koppseting fer at bjarga mongum kvinnum í bestu árum frá krabbameini, má sigast at kostnaðurin er lítil.

Fíggjarlógin fyri 2009 er tó ikki enn samtykt á Løgtingi, og tá neyvan nakar ivi man vera um at løgtingsfólk flest síggja álvaran í hesum máli og fegnir raðfesta tað, eigur at vera møguligt at finna hesa játtan. Um ikki onnur játtanarloysn sæst, kundi fíggjarmálaráðharrin hóskandi tikið fram aftur kunngerðina um tollfríu cigarettirnar, sum, við sínum 18 mió. spardu krónum, væl og virðiliga frígerð fígging til økið.

Jenis av Rana

Karsten Hansen spyr løgmann um setan av heilsuverkstjóra

Munnligur fyrispurningur
Løgmann Kaj Leo Johannesen

Viðvíkjandi setan av Heilsuverkstjóra

1. Metir Løgmaður, at tað er skilagott at seta ein heilsuverkstjóra afturat verðandi mongu stjórum?
2. Um so er, at Løgmaður er samdur í metingini, at longu nú eru nokk av leiðarum – ja kanska ov nógvir- fer Løgmaður so at tryggja, at ikki fleiri løg av leiðarum verða sett í sjúkrahúsverkinum?
3. Hevur ABC-samgongan viðgjørt spurningin um enn størri yvirbygna á sjúkrahúsøkinum.
Tað er júst gjørd ein kanning av sjúkrahúsverkinum sum greitt slær fast, at alt ov lítið samanhang er millum fíggjarligu ábyrgdina og heimildina at brúka pening. Tað er onki í hesi kanning sum bendir á, at orsøkin er manglandi tal av leiðarum.
Grundin til at eg kravdi kanningina, og at undanfarna Landsstýri og samgonga tók undir við hesum, var eitt felags ynski um at steðga skeivu gongdini, har man aftaná, tá ári er liðugt roynir at finna út av hvat verðuliga fór fram.
Tað er alneyðugt, at ætlanin verður steðgað, meðan neyðuga arbeiði at fáa gjøgnumskygni og samanhang millum fíggjarliga ábyrgd og heimild at brúka pening.

Klaksvík hin 24. novembur 2008
Karsten Hansen

Skrivligur fyrispurningur til landsstýrismannin í innlendismálum.

Fyrst í septembur mánaða í ár var landsstýrismaðurin saman við løgtingsmonnum í Íslandi at kunna seg um íslendska arbeiðsmarknaðin. Íslendski arbeiðsmarknaðurin hevur latið upp fyri arbeiðsmegi úr ES-londum, og hevur hetta – sambært íslendskum myndugleikum – verið týðandi partur av framhaldandi framgongdini í íslendska vinnulívinum. Umleið 30.000 fólk úr ES-londum, serliga Póllandi, hava seinnu árini tikið leiðina til Íslands í arbeiðsørindum. Íslendska skipanin er skjót og smidlig. Høvuðsinnihaldið er, at íslendskir arbeiðsgevarar fáa loyvi at flyta inn arbeiðsfólk nærum frá degi til dags, og síðani verða tey formligu viðurskiftini avgreidd aftaná.

Øll eru vit samd um, at í Føroyum er skipanin at fáa til vega útlendska arbeiðsmegi sera tung, torgreidd og ósmidlig. Tí hevur landsstýrismaðurin í innlendismálum fyrireikað eitt uppskot at leggja fyri Løgtingið um hesi viðurskifti, og í hesum sambandi varð skipað fyri kunningarferð til Íslands. Ætlanin hevur alla tíðina verið, at skipanin skuldi broytast frá 1. januar 2008, men enn er onki uppskot lagt fyri Løgtingið. Seinastu tíðina er komið fram í fjølmiðlunum, at uppskotið helst ikki finnur vegin fram á tingborð, tí ósemja er í samgonguni um málið. Ósemjan snýr seg um, at umboð fyri fakfeløg og landsstýrismaðurin ikki hava funnið eitt felags stev, sum øll kunnu taka undir við.

Í setanarrøðu síni á Vinnudegnum vísti Jóhan Páll Joensen, formaður í Arbeiðsgevarafelagnum, á, at langt er millum orð og verk í Føroyum. “Breyð og stemmur hava størri virði í politikkinum enn framtíðar virksemi og góðar vinnufortreytir í hesum landi”, segði hann. Hann segði, at Føroya Arbeiðsgevarafelag í 2 ár hevur arbeitt við at fingið betur atgongd til arbeiðsmegi til sínar limir, men at hetta eftir øllum at døma hevur verið spill av tíð og orku. Nógv orð og onki verk.

Nógv bendir á, at útlendsk arbeiðsmegi hevur jaligan týdning fyri búskapin sum heild. Ein kanning, sum norska hagstovan hevur gjørt, staðfestir, at norska rentan hevði verið úti við eitt prosent hægri, um pólska arbeiðsmegin ikki var í landinum. Granskarin Roger Bjørnstad hjá Statistisk Sentralbyrå sigur við norska blaðið Dagens Næringsliv, at “útlendska arbeiðsmegin hevur havt stóran týdning fyri norska búskapin. Pólendingarnir hava økt framleiðslukapasitetin og hava harvið minkað um trýstið í búskapinum.” Hann vísti á útrokningar, sum staðfestu, at miðal lønarstøðið í landinum hevði verið umleið 2% hægri, um pólska arbeiðsmegin ikki var tøk. At kostnaðarstøðið í landinum fer upp vegna vantandi arbeiðsmegi og at rentan hækkar, rakar tey við lægri lønunum harðast. Harvið hava bæði verkafólk og arbeiðsgevarar felags áhuga í at fáa viðurskiftini við vantandi arbeiðsmegi í rættlag.

Samtak, sum er felagsskapur hjá arbeiðarafeløgunum, hevur vent sær til landsstýrið við sínum viðmerkingum. Har verður m.a. víst á, at tey ikki kunnu góðtaka, at útlendsk arbeiðsfólk kunnu fáa trygd fyri arbeiðstíð, meðan hendan trygd ikki kann veitast føroyskum arbeiðsfólki. Landsstýrismaðurin hevur ikki svarað fakfeløgunum hesum viðvikjandi. Við hesum í huga tykjast møguleikar vera fyri at finna felags stev millum arbeiðarafeløg og arbeiðsgevarar, so trupulleikin kann loysast í sátt semju millum partarnar. Fyri at fáa greiðu á nøkrum viðurskiftum, verður landsstýrismaðurin biðin um at svara hesum fyrispurningum:
Hvør er orsøkin til, at ætlaðu broytingarnar viðvíkjandi útlendskari arbeiðsmegi ikki enn eru lagdar fyri Løgtingið?
Hvørjar eru grundgevingarnar hjá fakfeløgunum fyri ikki at taka undir við ætlaðu broytingunum?
Hvørji stig tekur landsstýrismaðurin til tess at tryggja, at føroysk arbeiðsmegi ikki hevur verri møguleikar á føroyska arbeiðsmarknaðinum enn útlendsk arbeiðsmegi?
Hevur landsstýrismaðurin kannað møguleikarnar fyri, at útlendingar, sum koma til Føroyar at arbeiða, kunnu koma undir Arbeiðsloysisskipanina?
Hvussu nógvar fundir hevur landsstýrismaðurin havt við umboð fyri ávikavist fakfeløgini og arbeiðsgevararnar.
Hvussu stórur er tørvurin á útlendskari arbeiðsmegi og innan hvørjar vinnugreinar er tørvurin?

Bill Justinussen, løgtingsmaður

Munligur fyrispurningur til 
Landsstýrismannin í fíggjarmálum Magna Laksafoss
um ovurhiting í búskapinum

Í tíðindaskrivi dagfest 16-11-2007 frøðist Landstýrismaðurin um, at samsvar er millum útmeldingarnar frá Fíggjarmálaráðnum og frá Danska Tjóðbankanum. Tað er sjálvandi gott at fáa undirtøku fyri sínum sjónarmiðum frá leiðslu Tjóðbankans, sum jú staðfestir at føroyski búskapurin koyrir í hægsta geari, tá skuldi tað verði lagamanni, at fingið eina ábyrgdarfulla samgongu at tiki tøk.
Tjóðbankin vísir á gongdar leiðir, fyri at bøta um hættisligu støðuna, við at steðga útreiðsluvøkstrinum í komandi árum. Eisini vísir frágreiðingin á stóra tørvin á arbeiðskraft.
Tjóðbankin vísir eisini á at tað seinastu árðini hevur verði munandi undirskot á handilsjavnanum.

Føroyska Búskaparráðið hevur sagt og sigur jú tað sama, men man slettur bara meira vatn á gásina.
Tað virkar beinleiðis løgi, tá Landstýrismaðurin í endanum av tíðindaskrivinum staðfestir, at búskaparpolitikkurin er á góðari leið, tá hann jú veit, hvussu stór ferðin á búskapinum er, og tá hann veit, at hann ikki higartil hevur fingið stuðul í nøkrum av sínum ætlanum frá tí samgongu, sum hann jú er partur av.
Spurningarnir til Landstýrismannin eru:

1. Var tað rætt at uppsiga avtaluna sum undanfarna samgonga gjørdi við Kommunurnar um íløguloft?

2. Er nøkur nýggj avtala gjørd við Kommunurnar um íløgur og rakstur?

3. Hvussu stórt hevur halli á handilsjavnanum verði í 2004, 2005, 2006 og hvat er metingin fyri 2007 og 2008?

4. Er Landsstýrismaðurin tryggur við gongdina í føroyska búskapinum?

Karsten Hansen

Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður

1. Hvørjar mannagongdir nýtir almenni myndugleikin, tá álvarslig læknamistøk verða staðfest í sjúkrahúsverkinum.

2. Hvørji rættindi hava sjúklingar ella teirra avvarðandi, tá skeivar viðgerðir enda við varandi meini ella deyða.

3. Hvat hevur landsstýrismaðurin ítøkiliga gjørt fyri at bøta um fakligu góðskuna í sjúkrahúsverkinum.

Tíverri halda óhugnaligu søgurnar fram um syndarligar mannalagnur sum avleiðing av skeivum viðgerðum í sjúkrahúsverkinum.
Borgarar stíga alment fram og greiða frá sínum søgum, sum eru staðfestar og prógvaðar bæði við dómum og avgerðum hjá sjúklingakærunevndini.
At læknar kunnu mistaka seg og at hetta kann hava álvarsligastu avleiðingar fyri tann viðgjørda, fáa vit neyvan nakrantíð vart okkum fyri, men sjúkrahúsverkið eigur undir øllum umstøðum at hava greiðar mannagongdir fyri, hvussu farast skal fram, tá mistøk eru framd.
Av tí at landsstýrismaðurin hevur lovað bót og bata á hesum øki, er neyðugt, at almenningurin fær innlit í, hvat landsstýrismaðurin hevur gjørt og hvat hann ætlar sær at gera.

Glyvrar, hin 24-09-07

Bill Justinussen

Uppskot til løgtingslóg um fosturtøkunevnd

§ 1. Landsstýrismaðurin setur nevnd at taka sær av at ráðgeva teimum, sum ætla at søkja um fosturtøkuloyvi.

§ 2. Í nevndini sita ein sálarhirði, ein sosialráðgevi og ein løgfrøðingur.

§ 3. Nevndin skal útgreina tørvin og fáa til vega neyðugu hjálpina, sum krevst í einstaka førinum, eitt nú fíggjarliga, læknaliga (heruppií psykiatriska hjálp) og hjálp til burturættleiðing.

§ 4. Landsstýrismaðurin ásetir starvsskipan nevndarinnar eftir tilmæli frá nevndini.

§ 5. Ein og hvør lækni, sum skal taka støðu í fosturtøkumáli, hevur undir ábyrgd eftir læknalógini § 6 skyldu til at vissa sær, at kvinna, sum søkir fosturtøku, hevur havt møguleika at søkja sær hjálp hjá nevndini.

§ 6. Almannastovan hevur um hendi skrivstovuhald nevndarinnar.

§ 7. Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.

Almennar viðmerkingar

Ein avgerandi fyritreyt fyri galdandi fosturtøkulóg frá 1956 (lógbókin 4. bind, bls. 3087) er holl ráðgeving frá sokallaðu “mødrehjælpen”, sum í Danmørk virkaði í statsligum regi til 1973 og í 1983 varð endurstovnað í privatum regi.

Slík ráðgeving fekst ongantíð at virka í Føroyum.
Ein fyribilsskipan varð sett í verk, soleiðis at læknin, sum fremur fosturtøkuna, og annar lækni í Føroyum koma í staðin fyri “mødrehjælpen”.

Tíverri stendur henda fyribilsskipan enn við.

Uppskotssetararnir halda, at ráðgevingin eigur at fáast upp á eitt støði, sum upprunaliga var ætlanin, tá ið lógin fekk gildi í Danmark.

Tí verður sett fram uppskot um, at sett verður serlig nevnd at ráðgeva í slíkum málum.
Aðalmál nevndarinnar er at finna einstøku umsøkjarunum alternativ til fosturtøku og á tann hátt minka um fosturtøkutalið í Føroyum.

Kostnaðurin av nevndini er trupul at meta frammanundan men verður leysliga mettur til nakrar hundraðtúsund krónur árliga.

Uppskot hesum líkt varð lagt fyri Løgtingi á vári 2005, men tikið aftur av uppskotsstillaranum undir aðru viðgerð í Løgtinginum.
Grundgevingin fyri afturtøkuni var, at landsstýrisamðurin í almanna- og heilsumálum hevði sannført meirilutan í trivnaðarnevndini um, at eitt sokallað ”ráðgevandi toymi” fór at verða sett, hvørs arbeiðssetningur m.a. fevndi um tey viðurskifti aktuella uppskotið viðvíkur.
Av tí at hendan av landsstýrismanninum ætlaði nevnd ongantíð er komin at virka, verður upprunauppskot Miðfloksins lagt fyri Løgtingið aftur til støðutakan.

Serligar viðmerkingar

Til § 1

Nevndin verður sett av landsstýrismanninum í almanna- og heilsumálum.

Til § 2

Við sálarhirða er hugsað um persón, sum hevur royndir innan sálarøkt.

Til § 3

Nevndin skal geva einstaka umsøkjaranum so góða ráðgeving sum gjørligt, soleiðis at settir verða upp møguleikar, so tað slepst undan fosturtøku.
Eitt nú at vísa á møguleikar í adoptións- og almannalóggávuni, vísa á viðgerðarmøguleikar (læknaligar/sálarligar) v.m.

Til § 4

Neyðugt er við einari greiðari starvsskipan, soleiðis at eingin ivi er um, hvussu farast skal fram í teimum einstøku førunum.

Til § 5

Tað er ikki ein skylda hjá einstøkum umsøkjara at venda sær til nevndina, men læknin, sum ger fosturtøkuna, hevur skyldu til at tryggja sær, at kvinnan veit, at nevndin er til, og at hon gevur ráð í fosturtøkuspurningum.

Til § 6

Hóskiligt er, at Almannastovan tilnevnir nevndini skrivara og skrivstovuhald, soleiðis at útreiðslurnar kunnu haldast niðri á einum so lágum støði sum gjørligt.

Til § 7

Áseting um gildiskomu.

Í Útvarpi Føroyar frættist leygarkvøldið um týsk/ føroyska orðabók, sum, sb. høvundanum, Kára Davidsen, studentaskúlalærara, ikki varð, ella fór at verða, givin út í Føroyum.
Orsøkin til at hetta stórverk, lívsverk høvundans, sum hann hevur brúkt 15 ár uppá, ikki hevur sæð dagsins ljós, var, sb. frágreiðing høvundans, sera margháttlig og meira lík klandri, ið kann taka seg upp millum børn.
Eitt stríð, tykir mær sum uttanfyristandandi, um orð.
Eitt stríð við mentamálaráðið, sum noktar høvundanum stuðul, tí hesin hevur gjørt hetta orðabókaarbeiði uttan at vera biðin gera tað.

Ásannandi stóra virði hendan orðabókin á móðurmálinum hevur og virðandi arbeiði høvundans, loyvir undirritaði sær at heita á – og spyrja landsstýrismannin á økinum:

… kann landsstýrismaðurin kunna løgtingið um hvør veruliga orsøkin er til at orðabókin ikki er/ verður givin út,

og

… er landsstýrismaðurin sinnaður at taka stig til, at høvundin fær virðiligar sømdir frá tí almenna til orðabókagerð og útgávu, uttan mun til um hann av mentamálaráðnum er biðin gera hetta verk – ella ikki.

Jenis av Rana
Løgtingsmaður f. Miðflokkin

Fyrispurningur um Hvalbiartunnilin – og aðrar ikki dagførdar eldri tunnlar.

Spurningar:

1) Er landstýrismaðurin samdur við hvalbingar, tá hesir í brævi til vinnumálaráðið føra fram, at:

tunnilin í dag er ótíðarhóskandi og í stóran mun forðandi fyri vinnuna í økinum.

2) Hvalbiar bygdaráð vísir á, at:

Uppstendur eldur inni í tunnlinum, so er:
ongin útgerð at stýra eldinum
ongir hjálparmiðlar til at sløkkja eldin
ongir møguleikar at boða frá eldinum
ongin útgerð sum forðar øðrum bilum at koyra inn í tunnlin
samanumtikið koma tí fleiri menniskju í eina hættisliga vandastøðu, enn neyðugt?

hvussu verjir politiski myndugleikin slíkar tunnilsumstøður, og er ráðiligt at brúka slíkan farveg?

3) Hvalbiar bygdarráð vísir eisini á, at í tunnlinum er:

eingin ventilatión og væntandi trygdatútgerð so sum: telefon, eldsløkkingarútgerð, gassmátitól,mátitól fyri sýni, neyðsamband,radiosamband, mobiltelefonsamband og vendipláss.

Hvussu verjir politiski myndugleikin slíkar umstøður, og at so langt afturútsigldur tunnil verður brúktur?

4) Hvørji stig hevur landsstýrið tikið fyri at verja tey ferðandi, eftir at kanningar hava staðfest, at konsentratiónin av vandamiklu gassunum CO og NO2 er, tá hon er hægst, 5 ferðir so høg, sum hægsta mark, ið norska arbeiðsumhvørvislógin ásetur

5) eru somu umstøður, sum tær Hvalbiar bygdaráð greiðir frá um teirra tunnil, galdandi fyri hinar eldri føroysku tunnlarnar?

6) Svarar trygdin í eldru føroysku tunnlunum til tíðarinnar krøv, er hon nøktandi og er yvirhøvur ráðiligt at brúka hesar ikki dagførdu tunnlar?

7) Er tann dagføringarætlan av tunnlunum, sum verður nevnd í skrivi frá vinnumálaráðnum til Hvalbiar bygdaráð, gjørd og/ ella sett í verk, og ber til hjá løgtingsmonnum at fáa innlit í hesa?

Upfylla tunnlanir tey krøv, sum í samferðsluætlan landsstýrisins verða sett til at stuðla búseting, vinnu og virksemi- og til trygd- og útjaðaramenning?

Viðmerkingar:

Tá Føroya fyrstu tunnlar fyri skjótt 50 árum síðani vórðu skotnir ígjøgnum, var talan um stórverk, sum standa sum varðar yvir tátíðarinnar undangongumenn- og kvinnur og politikkarar.
Hesi tóku stór tøk, sum munnu verða grundleggjandi fortreytin fyri at fleiri bygdir fótaðu sær og í dag blóma.
Bygdir, sum annars vildu verið stagneraðar og – hvør veit – kanska komnar á deyðastráð.

Ein av hesum bygdum er Hvalba, ein onnur í sama øki er Sandvík, aðrar eru bygdirnar í Kalsoynni, á Borðoynni og Viðoynni.

Tunnlin millum Hvalba og Tvøroyri, sum varð tikin í nýtsli í 1963, man bera heiðurin fyri at hendan bygdin, mett eftir fólkatalinum, telist allarfremst millum bygdir.
Tunnlin til grannabygdina Sandvík varð klárur til nýtslu nøkur ár seinni, og hesin hevur givið hesari minnu bygdina møguleika at verða partur av tí framgongd, sum á allan hátt hevur eyðkent Hvalbiar sókn.
Alt meðan aðrar bygdir, teimum til støddar, tíverri eru javnt minkaðar sama tíðarskeið.

Framdu teir, ið fingu samtykt og gjørt hesar tunlar, stórverk, so má tíverri sannast, at lutur okkara, núverðandi politikkara, einki er at reypa av.
Meðan bygdafólk og vinnulívsmenn úr Hvalbiar sókn og aðrastaðir frá dagliga fremja stórverk, so megnar politiska valdið hvørki at røkja ella dagføra teir tunnlar, sum okkum vórðu litnir í hendur, og sum eru neyðugir partar av tí virksemi, sum blómar í Hvalba.
Læt meg her nevna fiskavirkið TG-Seafood, sum í fjør tók ímóti og virkaði 4.400 tons og til 1. juni í ár 2.500 tons, djúpvatnstrolararnar, trolvirkið Bergið og nýbyrjaðu toskaalingina.
Alt hetta virksemið hevur tørv av dagførdum tunnlum, fyri at kunna rúma nútíðarinnar flutningstólum, men heldur enn at stuðla undir virksemi hvalbinga, er tunnlin til Tvøroyrar ein tyngjandi forðing fyri tí virðisøking, sum hvalbingar við hondum sínum dagliga tilføra føroyska samfelagnum.

Bygdaráð hvalbinga hevur fleiri ferðir gjørt vart við trupulleikan og heitt á landsmyndugleikanar um at dagføra tunnlin – ikki bert vegna framleiðsluforðan, men eisini, og ikki minst álvarsligt, vegna manglandi trygdina.
Loyvi mær at endurgeva úr brøvum hvalbinga og svari myndugleikanna:

Her verður endurgivið úr brævi frá Hvalbingum dgf. 26.09.06:

… hvalbiar bygdaráð fer við hesum skrivi at biðja avvarðandi myndugleikar at taka málið viðvíkjandi tunnlinum millum Trongisvágs og Hvalba til viðgerðar beinanvegin og um at útvega okkum ein dagførdan tunnil sum skjótast.

Øllum kunnugt, so er tunnilin tann fyrsti, sum varð gjørdur í Føroyum fyri meira enn 40 árum síðani.
Í hesum tíðarskeiði er samfelagsbygnaðurin og vinnumynstrið broytt munandi, soleiðis at tunnilin í dag er ótíðarhóskandi og í stóran mun forðandi fyri vinnuna í økinum.

Síðani vísir bygdaráðið á truplu korini flakavirkið virkar undir – hvussu nútíðarinnar serbygdu flutningsfør ikki kunnu nýta tunnlin, hvussu hetta viðførðir størri framleiðslukostna, mista framleiðslutíð og ikki minst, at køliketan verður brotin við umskipanini.
Samanumtikið viðførðir hetta, at tað er munandi tyngri og dýrari at taka ímóti og framleiða fisk í Hvalba enn aðrastaðir í landinum.
Í brævinum verður somuleiðis víst á, at ótíðarhóskandi tunnlin eisini er ein forðan fyri aðrar vinnugreinir, tí hann forðar m.a. nútíðar tangabilum, betongbilum og bingjubilum farveg.

Síðani nemur bygaráðið við trygdina, og lýsir hana soleiðis:

eingi ljós og væntandi merking.

eingin ventilatión.

væntandi trygdatútgerð so sum: telefon, eldsløkkingarútgerð, gassmátitól, mátitól fyri sýni, neyðsamband, radiosamband, mobiltelefonsamband og vendipláss.

vatn av renningin frá vegnum í norðara enda er eingin, soleiðis at um veturin frystur vegurin og verður sera hálur, samstundis sum ein krappur bogi er í vegnum beint uttan fyri norðara munna.

eisini hanga stórar glerpípur undir loftinum, tá frost er, til stóran vanda fyri bilar og ferðandi.

vánaligur gjøgnumtrekkur er, so at gaskonsentratiónin verður sera høg og sýnið vánaligt, tá nógv ferðsla er.

Tunnilin er merktur av væntandi viðlíkahaldi.

Vegurin frá tunnlinum oman til Hvalbiar, kolavegurin, er merktur av, at hann setur seg í ójavnt, orsakað av, at tilfarið, hann er gjørdur av, er ymsikt til dygdar.
Eisini omanlop av gróti og vindviðurskifti annars darva koyringini á vegnum, serliga um veturin.

Víðari skriva Hvalbingar:

Uppstendur eldur inni í tunnlinum, so er:

ongin útgerð at stýra eldinum ongir hjálparmiðlar til at sløkkja eldin ongir møguleikar at boða frá eldinum ongin útgerð sum forðar øðrum bilum at koyra inn í tunnlin og samanumtikið koma fleiri menniskju í eina hættisliga vandastøðu, enn neyðugt.

Víðari verður í brævinum víst til gassmátingar, ið vísa, at konsentratiónin av vandamiklu gassunum CO og NO2 er, tá hon er hægst, 5 ferðir so høg, sum hægsta mark, ið norska arbeiðsumhvørvislógin ásetur.
Hetta ger, at í døgum við nógvari ferðslu, og her nevna hvalbingar tá eitt nú grindadráp ella fóbbóltsdystir eru, vil tað verða beinleiðis heilsuskaðiligt og lívshættisligt um steðgur kemur í ferðsluna.

At enda í brævinum hugleiðir bygdaráðið um tvinnar møguleikar, antin at víðka og dagføra verandi tunnil og tilkoyingarvegir ella at gera nýggjan tunnil og tilkoyringarvegir.

Í svari sínum til hvalbingar ger vinnumálaráðið greitt, at so er , sum hvalbingar siga frá.
Verðandi samband er ótíðarhóskandi og skapar trupulleikar fyri vinnulívið og íbúgvar annars.
Víst verður til at sambart samferðsluætlanini fyri 2008-20020 loysir tað seg betur at gera nýggjan tunnil enn at dagføra verandi, at verkætlanin í Hvalba má raðfestast í kapping við aðrar neyðugar verkætlanir kring landið, at ein nýggjur tunnil til hvalbingar er raðfestur aftaná tunnlanar í Borðoynni, og at ein ætlan er gjørd fyri mest átrokandi dagføringar av tunnlunum.

Sum vera man eru hvalbingar vónbrotnir og gera í brævi dgf. h.19.06.2007 vinnumálaráðnum greitt, at teir als ikki kunnu góðtaka ætlanir landsstýrissins.

Samanumtikið váttar bræv vinnumálaráðsins teir upplýsingar og tær metingar, sum koma fram í brævinum frá Hvalbiar bygdaráði, og er hetta ikki sørt undrandi.
Her er jú talan um farleið, sum, umframt at hava vinnuligan týdning, eisini er einasta almenna leið hvalbinga til “umheimin”.
Hesa ótryggu leið noyðast tey at brúka, tá tey skulu av oynni, tá tey skulu til lækna ella á sjúkrahús, tá børn og ung teirra skulu til hægru skúlanar – og vit kundu hildið á við dømum um tørvir, sum bert kunnu nøktast eftir hesi farleið.

Umráðandi er at fáa byrja eina grundleggjandi dagføring av eldru tunnlunum, serstakliga um so er, at verandi samgonga hevur tikið avgerð um at raðfesta aðrar verkætlanir framum.

Havnin h. 27.08.2007

Jenis av Rana, løgtingsmaður f. Miðflokkin

Uppskot til
løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um arbeiðsloysistrygging og arbeiðsávísing
§ 1

Í løgtingslóg nr. 113 frá 13. juni 1997 um arbeiðsloysistrygging og arbeiðsávísing, sum broytt við løgtingslóg nr. 12 frá 9. februar 2001, verður gjørd hendan broyting:

1) Í § 14 verður sett inn nýtt stk. 4, sum verður soljóðandi:
”Stk. 4. Fyri arbeiðsleys, sum ikki ynskja at vera tøk at arbeiða fulla tíð, verður arbeiðsloysisstuðul roknaður við einum lutfalsligum lægri tímatali.”

§ 2

Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.

Viðmerkingar:

Samtyktin av lógini um arbeiðsloysistrygging og arbeiðsávísing má metast at vera millum tær fremstu, føroyskir politikarar hava framt.
Tíðin síðani hevur til fulnar prógvað virðið og týdningin av hesi lóg, bæði fyri hin einstaka og fyri tjóðina.

Tó eru nøkur, sum detta niðurímillum, her verður hugsað um tey, sum velja parttíðarstarv á arbeiðsmarknaðinum.
Í flestu førum er talan um kvinnur, ið brúka hendan møguleikan til at hava meira tíð heima saman við børnum.
Missa hesi parttíðarstarvsettu arbeiðið sítt, uppliva tey at arbeiðsloysisskipanin setir sum krav fyri at játta stuðul, at tey játta seg fulltíðartøk á arbeiðsmarknaðinum.

Landsstýrismaðurin hevur áður, í svari uppá fyrispurning frá undirritaða, víst til kunngerð frá arbeiðsloysisskipanini, sum ger greitt, at treytin fyri stuðli er, at móttakarin játtar at vilja arbeiða fulla tíð.

Á hendan hátt fremur skipanin ávirkan á øki, sum átti at ligið uttan fyri hennara virkisøki, í hesum føri heilt inn í familjulívið.

Miðflokkurin heitir tí á Løgtingið um í lóggávuni at gera greitt, at parttíðarstarvsett eru fevnd av lógini um arbeiðsloysistrygging og arbeiðsávísing á jøvnum føti við fulltíðarstarvsett.

Tá líknandi uppskot var fyri á Løgtingi á vári í fjør, metti meirilutin í vinnunevndini, at rættast var at lata spurningin upp til nevndina í ALS at taka støðu til.
Tíverri tykist hesin spurningurin ikki at hava áhuga nevndarinnar, og loyvir Miðfokurin sær tí enn einaferð at heita á Løgtingið um at fáa rætta hendan óskiljandi ójavna, ið Løgtingslógin um arbeiðstrygging og arbeiðsávísing leggur upp til.

Vegna Miðflokkin

Jenis av Rana

Ein nýggj kanning av øllum 8.-floksnæmingum í Føroyum vísir, at 10. hvør teirra hevur roynt sjálvmorð vegna sálarligu sjúkuna eftirvirkandi strongd.

Í samrøðu við Dimmalætting fríggjadagin 24. august sigur einasti barnasálarfrøðingur í landinum, at:

Psykiatriski depilin, hóast hann er í menning, ikki er ein nøktandi viðgerðarstovnur fyri børn.
Eitt nú er ongin barnapsykiatrisk seingjadeild, og skulu børn og ung innleggjast, verða tey noydd at liggja har saman við teimum vaksnu.

Víðari sigur hann:

Politiski hugburðurin tykist vera alt ov ignorantur ella óvitandi.
Skúlarnir hava alt ov lítla orku til at hjálpa næmingunum, og trivnaðurin hjá børnunum í teimum føroysku skúlunum er alt ov vánaligur.
Tað manglar ein heildarætlan fyri fyribyrjandi arbeiði og fyri, hvussu man loftar børnum, ið hava tað ringt.
Teir ymisku skúlarnir og lærararnir eru alt ov ymiskir.
Summir lærarar duga sera væl at varnast atferðarbroytingar hjá børnunum, men nógvir eru blindir fyri hesum og síggja púrt einki, sigur barnasálarfrøðingurin.

Hetta eru útsagnir, vendar móti politisku skipanini og serliga málsøkinum, sum landsstýrismaðurin í almanna og heilsumálum situr fyri.
Hóast málini eru gylt um ”tað góða samfelagið”, so er enn langt eftir á mál.
Trupulleikin er ikki nýggjur, og hevur alt hetta valskeiðið óloystur verið hangandi yvir landsstýrinum.
Nú er skeiðið um at vera runnið, men tó eigur landsstýrismaðurin at greiða frá, hvørjar ætlanir eru á økinum.

1. Hvørja støðu hevur landsstýrismaðurin til ábreiðslurnar frá barnasálarfrøðinginum?
2. Hevur landsstýrismaðurin nakran varhuga av, hvør orsøkin er til, at 10. hvør næmingur í 8. flokkunum hevur roynt at framt sjálvmorð?
3. Eru nakrar ítøkiligar ætlanir um at styrkja barnasálarfrøðina í Føroyum?

Bill Justinussen, løgtingsmaður

16. august, løgdu tingmenninir Finnur Helmsdal og Bill Justinussen, vegna seg sjálvar fram soljóðandi 
Uppskot til samtyktar

Løgtingið heitir á landsstýrið um at leggja fyri Løgtingið løgtingslógaruppskot um studningslán til bústaðir til fólk, sum vegna skerdan førleikan av ymsum orsøkum ikki megna at búgva í egnum bústaði uttan ávísan sosialpedagogiskan stuðul.

Viðmerkingar:
Tørvskanningar seinastu árini, sum t.d. Javni og Sinnisbati hava staðið fyri, og nýggjar staðfestingar vísa, at tørvur er á íbúðum ella bústøðum til fólk, sum eru í tí støðu, at tey eru ov vælvirkandi til at búgva á stovni ella í sambýlum, men hóast hetta ikki megna at búgva einsamøll uttan stuðul av ymiskum slagi.
Her verður m.a. hugsað um fólk við likamligum breki, menningartarnað og fólk við sálarligum trupulleikum.
Nærri lýst kunnu vit siga, at útboðið av bústaðarmøguleikum til fólk við serligum tørvi ikki er nóg stórt breitt.
Serliga er mangul upp á tilboð til fólk yvir 18 ár, sum hava menningartarn ella trupulleikar av líknandi slagi, og sum kunnu búgva í egnari íbúð við stuðli.

Tað kann vera torført neyvt at allýsa hvønn bólk, uppskotið er ætlað, men í høvuðsheitum snýr tað seg um at býta upp millum tey, sum kunnu búgva einsamøll við stuðli, og so tey, sum mugu hava fólk um seg alt ella mesta av samdøgrinum.

Útboðið og kostnaðurin
Nógv av hesum fólkum búgva á stovni, í sambýlum, heima hjá foreldrum ella aðrari familju, tí lítil ella eingin møguleiki er at leiga ella ogna sær íbúð ella bústað, sum tey kunnu búgva í, samstundis sum tey fáa neyðuga stuðulin frá tí almenna.
Hetta kemst m.a. av, at útboðið av slíkum íbúðum ella bústøðum er so avmarkað, og at hesi fólkini standa rættiliga aftarlaga í røðini, tá tað snýr seg um at fáa fatur á og kanska ogna sær slíkar bústaðir.
Ein onnur orsøk til, at tað mest sum er ómøguligt hjá hesum fólkunum at seta búgv í egnari íbúð, er kostnaðurin.
Húsaprísirnir hava havt beina kós upp eftir í nøkur ár, og hóast vøksturin kanska er støðgaður nakað á, so er príslegan so mikið høg, at tað heilt einfalt ikki ber til hjá hesum fólkunum at kappast við tey, sum hava betri fíggjarumstøður og tí eisini betri fíggingarmøguleikar.

Neyðugt at stuðla
Ynskja vit at hjálpa hesum fólkunum til møguleikan at liva eitt meira vanligt ella normalt lív, og vilja vit geva teimum møguleikan fyri sjálvsøgdum privatlívi og tí, sum har við fylgir, so er neyðugt, at tað almenna stuðlar teimum og hjálpir teimum ávegis.

Við hesum verður roynt at taka týdningarmikið stig til at hjálpa hesum fólkum til at ogna sær egnan bústað.
Skotið verður upp, at tað almenna stuðlar øllum byggjaríi til hesi fólk soleiðis, at stuðul upp til hálva millión verður latin fyri hvørja búeind.
Hetta skal skiljast soleiðis, at hús við fýra, seks ella átta búeindum kunnu verða bygd, og at tað almenna stuðlar slíkum byggjaríi við upp til hálvari millión fyri hvørja búeind.

Stuðulin, tað almenna letur, eigur at verða tinglisin í ognini, og skal afturrindast, um búeindirnar verða seldar fólki, ið ikki hava líknandi tørv ella trupulleikar sum tey fólkini, hetta uppskotið er ætlað til.

Restin av byggikostnaðinum skulu tey, sum skulu eiga búeindirnar, sjálvi fíggja av sínum inntøkum.
Talan er í flestu førum um fólk, ið fáa fyritíðarpensjón við møguligum, men helst ikki stórum, eykainntøkum.

Einasti møguleiki fyri fígging er í dag bankarnir og sparikassarnir, sum tí eisini eru møguligir fíggjarar í hesum føri.
Uppskotsstillararnir kundu tó hugsað sær, at lív verður blást í aftur Húsalánsgrunnin, sum tá var ein upplagdur fíggingarstovnur at nýta í hesum føri.

Til tess at lætta um fíggjarpartin, hava uppskotsstillararnir hugsað, at kommunurnar kunnu lata slíkum verkætlanum ókeypis grundøki.
Í hesum sambandi er skrivliga heitt á Klaksvíkar-, Runavíkar- og Tórshavnar kommunur umframt Føroya Kommunufelag og Kommunu Samskipan Føroya, og eru jalig svar komin frá øllum pørtum.

Hvør skal standa fyri byggingini
Uppskotsstillararnir hava vent sær til Javna og tosað við fólk við ávirkan og innliti, og tykist bæði áhugi og vilji vera til staðar at gera slíkar ætlanir til veruleika.
Eingin ivi kann valda um, at tørvurin á slíkum bústøðum ikki bara er til staðar, hann er rættiliga stórur.
Tað, sum øll tó leggja dent á, er, at bústaðurin einsmallur ikki altíð er nóg mikið, stuðul má eisini játtast tí, sum ognar sær bústaðin og býr í honum.
Tað almenna eigur tí at binda seg til, at pedagogiskur stuðul fylgir við tí stuðlinum, sum verður játtaður til byggingina.

Byrjanin til hvørja verkætlan kann vera, at t.d. feløg, kommunur og tað almenna ella onnur finna saman og stovna sjálvsognarstovnar ella sjálvsognarfeløg, ið hava sum endamál at byggja búeindir til fólk við serligum tørvi.
Sjálvsognarfeløgini skulu hvørki hava tap ella vinning av sínum virksemi, skulu virka undir treytum, sum verða álagdar slíkum stovnum ella feløgum.
Sjálvsognarfeløgini kunnu velja at standa fyri byggingini sjálvi, ella tey kunnu taka upp samráðingar við kommunur ella byggifyritøkur at gera tað.

Tørvur og visitering
Sjálvsognarfeløgini skulu altíð virka í tøttum samstarvi við avvarðandi almennar myndugleikar, ið altíð eru teir, sum kenna tørv og annað tílíkt best.
Allar týðandi avgerðir um byggingina, hvør eigur at fáa tilboðið og annað slíkt, eiga altíð at verða tiknar í samráð við viðkomandi almennu myndugleikar.
Tí eiga almennu myndugleikarnir at hava eitt avgerandi orð at siga, tá greiða skal fáast á, hvørjir persónar skulu fáa stuðul til at ogna sær slíka íbúð.
Og tað skal vera almenni myndugleikin, sum avger, hvussu nógvur pedagogiskur stuðul skal veitast í hvørjum einstøkum føri og á hvønn hátt.

Tað er ikki møguligt at siga nágreiniliga, hvat hetta uppskotið kann koma at kosta landskassanum, verður tað samtykt.

Uppskotsstillararnir halda tó, at talan neyvan verður um nakra meirútreiðslu fyri landskassan, tí tey fólkini, uppskotið snýr seg um, skulu hava bú- og onnur tilboð frá tí almenna.

Uppskotsstillararnir halda, at talan heldur er um, at tað almenna veitir hesum fólkum viðkomandi og mannsømilig kor, javnbjóðis øðrum borgarum í landinum.

Fyrispurningur til John Johannesen, landsstýrismann í Heilsu- og Innlendismálum

Spurningur 1:
Hvussu leingi bíðar ein sjúklingur eftir at sleppa til serlækna í nervalagssjúkum (neurologi), eftir at kommunulækni ella sjukrahúslækni vegna sjúklingin hevur biðið um tíð til metingar og ella viðgerð?

Spurningur 2:
Hvussu leingi bíðar ein sjúklingur eftir at sleppa til serlækna í giktasjúkum (rheumatologi), eftir at kommunulækni ella sjukrahúslækni vegna sjúklingin hevur biðið um tíð til metingar og ella viðgerð?

Spurningur 3:
Hvussu leingi bíðar ein sjúklingur eftir at sleppa til serlækna í sálarsjúkum (psykiatri), eftir at kommunulækni ella sjukrahúslækni vegna sjúklingin hevur biðið um tíð til metingar og ella viðgerð?

Spurningur 4:
Hvussu eru útlitini fyri at bíðitíðirnar til omanfyrinevndu øki verða styttar?

Viðmerkingar:

Fremsta málið í heilsverkinum, tí primera og tí sekundera, er, so skjótt yvirhøvur til ber, at viðgera og linna sjúkur og fylgur teirra. Skjótast at lyfta av sjúklinginum ta byrðu sum sjúkan ber við sær, á ein hátt sum grøðir og veitur hinum sjúka frælsi aftur.

Ein av stóru forðingum at náða hesum endamáli er bíðitíðin. Í flest øllum londum finna vit hesar, í mongum førum tíverri menniskjaskaptar og óneyðugar, í øðrum førum vegna tørvandi játtanir ella starvsfólkatrot. Í báðum teimum seinnu førunum er talan um trupulleikar, hvørs orsøk væl má sigast verða spurningur um, hvussu vit, sum skipa fyri politiskt, raðfesta samfelagsins tilfeingi.

Støðan í heilsuverki okkara er, at ómenniskjaliga langar bíðitíðir eru at sleppa til serlæknametingar á grundleggjandi sjúkuøkjum, m.a. sálar-, nervalags- og giktasjúkum. Hin sjúki líður undir hesum, somuleiðis tey, hann hevur um seg og samfelagsliga er talan um raðfesting, sum neyvan í longdini gagnar t.d.búskapinum, heldur mótsatt. Her hugsi eg um arbeiðsmiss, sjúkudagpengar, sosialar veitingar, familjutrupulleikar, sum sjúkratíðin lætt ber við sær, og at nýkomnar sjúkur, ið kundu verið grøddar við skjótari hjálp, gerast kroniskar v.m. v.m. v.m.

Jenis av Rana

Hin 26. apríl 2011 samtykti Føroya Løgting broyting í Løgtingslógini um fólkayvirlit.

Hendan broyting gjørdi, at persónar, ið eru starvsettir undir danska statinum og sendir í uttanríkistænastu, ella í avmarkað tíðarskeið eru útsendir í trúboðaravirksemi, í humaniterum arbeiði ella framhaldsnámi, ikki longur verða skrásettir sum fluttir av landinum.
Royndir, eisini seinastu dagar, benda á, at lógin ikki verður fylgd. Slík, sum lógarbroytingin fevnir um, hava møtt forðingum, tí starvsfólk, sum varða av økjum, sum lógin umfatar, ikki fylgja broyttu lógini, men enn halda seg til gomlu lógina.

Tí fylgjandi spurningar til landsstýrismannin:

1: er tørvur á øðrum lógarbroytingum, ella broytingum í kunngerðum, áðrenn umtalaða broyting í lógini um fólkayvirlit fær fullan virkna.

ella

2: er talan um at starvs- og embætisfólk ikki eru kunnað um framdu lógarbroytingina?

3: Hvussu vil landsstýrismaðurin tryggja, at umtalaða lógarbroyting veruliga fær virkna?

Havnin. h. 15.08.11

Jenis av Rana

form. Miðfloksins.

Løgt. mál. nr. 66 ár 2010

Uppskot til samtyktar um at landsstýrið heitir á donsku stjórnina um ikki at atkvøða fyri einum møguligum uppskoti í ST um at viðurkenna ein ” palistiskan stat ”.

Løgtingið tekur undir við, at landsstýrið heitir á donsku stjórnina um ikki at atkvøða fyri einum møguligum uppskoti í ST um at viðurkenna ein ” palistinskan stat ”.

Viðmerkingar:

Seinni í hesum mánaðinum fer ST ivaleyst at atkvøða um at viðurkenna ‘palestinska statin’. Til henda ‘palestinska statin’ ætlar ST at tvinga Ísrael at lata burtur av sínum lítla landaøki, so tað verður nærum vónleyst at verja.

Flestu arabisku tjóðirnar viðurkenna ikki Ísrael sum sjálvstøðugan stat ella serskilda tjóð. Palestina varð sum kunnugt í 1921 býtt í tveir partar. Jødar fingu og góðtóku sítt land vestan fyri, og palestinar fingu sítt land eystan fyri ánna Jordan, sum teir tó ikki góðtóku. Aftur í 1947 staðfesti ST eitt uppbýti av landaøki til arabar og jødar. Við støði í hesum varð staturin Ísrael lýstur og viðurkendur í 1948.

Arabisku grannalond Ísraels hava ikki enn viljað givið palestinum eitt heimland burtur av teirra ovurstóru landaøkjum, heldur ikki hava teir boðið palestinum at verða integreraðar í arabisku grannatjóðirnar. Tey siga seg jú øll vera sama fólk við sama máli og somu trúgv.

Í royndini at skapa frið, gav Ísrael – í 2005 – Gaza frá sær til palestinar at ráða yvir. So skuldi alt verið gott, men úrslitið gjørdist, at yvirgangsfelagsskapurin Hamas tók ræðið í Gaza og gjørdi landslutin til eitt yvirgangsreiður, stuðlað við Iranskum rakettum at senda inn í Ísrael – einans fyri at oyðileggja og drepa so nógv sivilfólk í Ísrael sum gjørligt.

Tosið um ‘frið í Miðeystri’, um bert Ísrael letur meira og meira landaøki frá sær, er høpisleys hugsan. Ísrael er nevniliga einasta demokratiska land har á leið og virðir samstundis ST-mannarættindini.

Flestu føroyingar eru vinir Ísraels. Teirra vegna eigur løgtingið at heita á landstýrið um at boða donsku stjórnini frá, at hon ikki eigur at atkvøða í ST fyri einum ‘palestinskum stati’ í Miðeystri, soleingi leiðslan hjá palestinum, Al Fatah og Hamas, ikki vil góðkenna Ísraelska statin, men ynskir hann strikaðan av heimskortinum.

Havnin h. 3. sept. 2011

Karsten Hansen                             Bill Justinussen                              Jenis av Rana