Spurningur:

1. Metir landsstýrismaðurin, at gjaldið, sum verður kravt frá avvarðandi, sum í sambandi við sjúku hjá sínum nærmastu búleikast á hotelli føroyskra sjúklinga í Keypmannahavn, er sosialt, etiskt, menniskjaligt, rættvíst ella forsvarligt?

2: Fer landsstýrismaðurin at taka stig til broytingar í galdandi mannagongdum, so føroyskir sjúklingar og teirra avvarðandi framyvir sleppa undan hesari órímuliga og tilvildarligt rakandi byrðu, sum í dag verður løgd á frammanundan viknaðar herðar?

Viðmerkingar:
Eitt feskt dømi, sum so væl lýsir ta vanlukkuligu støðu, sum flestu bráddliga og púra ósek kunnu enda í, um sjúka, sum ikki kann viðgerast her heima, rakar, er føroysk familja, sum fyri fáum mánaðum síðani upplivdi ta sorg, at ein teirra varð raktur av herviligari sjúku. Foreldrini gjørdu tað, sum flestu okkara óivað høvdu gjørt, bæði fóru akut við á Ríkissjúkrahúsið, annað teirra sent av landssjúkrahúsinum sum fylgjari. Tá hann, ið ikki var fylgjari, fór av sjúklingahotellinum, lá rokning fyri honum áljóðandi knappar 26.000 kr. fyri uppihald í góðar 5 vikur.

Talan er greitt um eyka byrðu, sum verður løgd á frammanundan av sjúku veikar herðar. Dupult álvarsligur verður veruleikin, um vit hugsa um tann mun, ið hervið verður gjørdur millum sjúklingar og avvarðandi, alt eftir um talan er um sjúku, ið kann viðg. á føroyskum sjúkrahúsi ella sjúku, sum noyðir sjúklingin av landinum. Í fyrra døminum kunnu t.d. foreldur uttan trupulleikar verða um barnið allan sólarringin, og tey kunnu enntá røkja síni størv, meðan tey í seinna døminum noyðast at gjalda í dýrum dómi fyri at kunna verða har, sum flestu foreldur sjálvsagt velja at vera.

At so ymiskt er, alt eftir hvørjum sjúkrahúsi, tú verður sendur av, hvussu mannagongdin er við fylgjarum, ger bert tilvildarliga ójavnan enn meiningsleysari.

Jenis av Rana
Havnin h. 17.02.12

Talan er um bræv, sum løgtingsmaðurin hevur sent Føroyanevnd fólkatingsins, har hann í orðum og grafum, á heldur neiligan hátt, viðger førleika føringa at skipa síni egnu viðurskifti.

Vegna Miðflokkin vil eg hervið boða frá, at brævið, skriva í besta sambandsstíli, er Bárðs egna og umboðar hvørki hugsanir samgongunnar ella Miðfloksins.

Jenis av Rana
Formaður Miðfloksins

-Fyri at fáa bíðilistan burtur er 1,5 millión krónur oyramerktar til barna- og ungdómpsykiatri. Samstundis verður løgd ein ætlan fyri, hvussu bíðitíðin kann fáa niður á eitt nøktandi støði. Í hesum sambandi hava umboð fyri Psykiatriska Depil verið uttanlands og kanna, hvussu hetta økið verður skipað, vísir Karsten Hansen á.

Landsstýrismaðurin í heilsumálum hevur havt konstruktivar fundir við leiðsluna á Landssjúkrahúsinum og Psykkiatriska Depil fyri at greina støðuna og fyri at fáa at vita, hvat skal til fyri at fáa bilbukt við bíðilistan.

- Hesi fimm árini, økið hevur virkað, er tørvurin vaksin sera nógv. Verandi støða er ikki nøktandi, tí nógv standa á bíðilista, og tí fer økta játtanin vónandi at stytta bíðilistarnar munandi. Málið er sjálvandi at sleppa av við bíðilistan, so øll, ið hava tørv á tí sleppa í viðgerð, sigur Karsten Hansen.

Hvørjar viðmerkingar hevur løgmaður til ta kunning, sum annar av fólkatingslimunum gav føroyingum í fjølmiðlunum seinastu viku?

Viðmerkingar:
Síðani samgonguskjalið sá dagsins ljós, hava bløð, portalar og miðlar endurgivið dúgliga úr hesum skjali – og mett um innihaldið.

Sjálvur var eg við til at evna skjalið, men havi ikki dult fyri, at har er ymiskt, eg vildi ynskt var øðrvísi frágingið, t.d. flatskatturin, sum eigur at verða góðskumettur, áðrenn hann verður settur í verk.

Men ymiskt av tí, sum verður sagt og skrivað, kenni eg ikki aftur frá samgonguskjalinum, t.d. tá róð verður uppundir, at samgongan hevur ætlanir um at broyta føroyska samfelagið á ein asosialan hátt.

Av viðmerkingunum, sum fleiri eru dulnevndar, fellur serliga ein í eyguni, og hendan, meti eg, hevur tørv á at verða nærri viðgjørd. Hesa viðmerking eigur annar av fólkatingslimum okkara, Sjúrður Skaale, hon var í bløðunum í seinastu viku. Eg endurgevi beinleiðis fylgjandi brot:

“Nú er tað so, at samgongan ætlar at sundurliða okkara samhaldsfasta samfelag, og í staðin skapa eitt stættasamfelag. Ætlanin er í trimum:

• Veldugir skattalættar skulu gevast teimum hægst løntu
• Størri byrðar skulu leggjast á tey lægst løntu.
• Takast skal frá pensjónistum.”

Sjálvandi skal hædd takast fyri, at fólkatingslimurin fyrr í ár sjálvur var við í samgongu, enntá umboðandi tveir ymiskar flokkar ( má sigast verða sjáldsamt met), so hugsast kann, at hann blandar saman, og avdúkar fyri okkum ætlanir hjá farnu samgongu, men tað veit løgmaður óivað eisini at greiða okkum nærri frá.

Munnligur fyrispurningur til Karsten Hansen, landsstýrismann í heilsumálum, viðvíkjandi koppseting fyri lívmóðurhálskrabba

1. Hvussu eru royndirnar av koppsetingunum móti HPV virus?

2. Eru ætlanir um at víðka tilboðið til aðrar aldursbólkar av kvinnum?

3. Eru ætlanir um at bjóða dreingum/ monnum koppseting móti HPV virus?

Viðmerkingar:
Tað var ein gleðidagur, tá byrjað varð at bjóða ungum føroyskum gentum koppseting móti herviliga HPV virusinum, sum kann elva til krabba í lívmóðurhálsinum.

Nú trý ár eru liðin, síðani byrjað varð at koppseta yngru genturnar, hevði verið áhugavert at frætt, hvussu hendan hevur roynst, og um ætlanir eru um at víðka um tilboðið.

Millum tey serkønu tykist vera semja um, at rætt er eisini at bjóða ókeypis koppingarevni til kvinnur í eldri aldursbólkum. Hetta mælir serfrøðin til, tí kanningar, t.d. í Danmark, vísa, at fleiri enn 4 út av fimm kvinnum í hesum aldrursbólki ikki eru smittaðar við HPV virus. Mett verður, at koppseting kann verja fleiri enn 2000 danskar kvinnur móti at gerast sjúkar av lívmóðurhálskrabba og bjarga fleiri enn 600 frá deyða.

Við øðrum orðum hevur vísindin í dag somu argumentir fyri at koppseta hendan aldursbólk, sum vísindin fyri fáum árum síðani hevði fyri at byrja núverandi koppseting av teimum yngru kvinnunum. Her er talan um at bjarga lívum, heilt at rudda burtur lívmóðurhálskrabba, og peningaliga er talan um íløgu, sum væl og virðiliga vinnur seg aftur.

Eisini kjakast tey serkønu um, um ikki dreingir eisini eiga at fáa boðið hesa koppseting, tí HPV virusið kann eisini viðføra krabba hjá teimum í kynsgøgn og aðrastaðir. Óivað hava føroysku heilsumyndugleikarnir eisini viðgjørt hetta, og verður landsstýrismaðurin biðin um at kunna Løgtingið um møguliga niðurstøðu.

Á Løgtingi, tann 28. november 2011
Jenis av Rana

Gongur tú so framvið røðini, frá kikaranum og oman móti Botni, sært tú m.a., um tú kagar útav, økið, ið verður kallað ” undir soyði ”. Hesar røkur, ið tykast hanga har av berum vana, eru eitt eldorado fyri teir servandu seyðir, ið hava valt staðið sum teirra búpláss. Kvikir og fimir klatra teir runt og halda avstað eftir smølu rásunum, inn á loynistíggir ella út í frælsi, so skjótt teir kenna á sær, at maður nærkast.

Á fjalli í Suðri
Miðan oktobur róku vit í Botni. Eg varð biðin fara ” undir soyði ”, kanska var eydnan við mær, so eg fekk fong upp við. Eg gleddist yvir hetta óvæntaða høvið at sleppa vesturum, í økir, sum mær hevur untst at kenna nærum síðani eg dugdi at ganga.

Og væl gekst, bæði undir soyði og á rókini undir soyði, har 7 seyðir, herav 3 veðurlomb, royndu at skáka sær undan. Men upp komu tey, tó treyðugt, væl stýrd av teimum báðum, ið vardu uppi á.

Seinni um dagin noyddist eg norðurum við Smyrli, valstríðið var í hæddini, til Havnar at fundast.

Til samgongusamráðingar í Havn
Knappan mánaða seinni stríddust vit aftur, tíverri ikki á rókunum ”undir soyði”, men á Gamla Apoteki í Havn, hesaferð m.a. um viðurskiftini á lívsins fíggjarligu rókum. Vit vóru fýra, við hópum av sekundantum uttanfyri, tilreiðar at hjálpa. Ikki var bratt, heldur slætt og flatt, ov flatt tókti mær.

Sum so mangan áður varð vitjað á niðastu rókum, hugurin at fara inn á ovastu røkurnar, har annnars nógv bestu miðini eru, var eingin, tíðuligt var, at dirvið enn einaferð bilaði. Men tøkk fái Kaj, sum, tá á stóð, vísti dirvi og kom við. Eg vildi ynskt at túrurin harinni varð longri, so fongurin gjørdist størri enn tey ávíkavist 5 og 10 procentini, sum flati gjørdist sosialari, men hetta var ein góð byrjan.

Næsta royndin miseydnaðist tíverri, um reppið, at vit endaðu útav eggini, men tað er nú ein partur av tí at tora at vága.

Eg vænti fleiri túrar inn á røkur
Hesir vóru fyrstu og higartil einastu túrar okra, men eg vænti fleiri framyvir, saman við Kaj og øðrum, ið tora! Hjá mær og mínum skal ikki standa á. Væl kunnu teir verða okkum fyriuttan, velja lættastu loysnina og halda á at grulva á niðastu rókum. Men eg havi varhugan av, at Kaj hevur dirvi og fer at koma við aftur, hagar eingin annar higartil hevur bjóðað honum! Um tað enn kann ørða fyri tær og tykjast ræðandi, so kenst tað væl, tá tú veit, at tú gert tað rætta.

Um endaliga úrslitið er annars ov tíðliga at siga frá. Best man verða, nú ferðin so dánt er byrjað, at taka til sín ráðini úr kendari bók: ”dømið tí einki fyri tíðina”. Eg vænti, at tíðin enn einaferð fer at prógva, at eins neyðugt tað er at verja niðastu røkurnar, eins neyðugt er at tora inn á tær ovastu fyri at finna og brúka til felags gagn tað ríkidømið, hesar rúma.

Samanumtikið, so er støðan m.a., at:

• Miðflokkurin, í stutta samgonguskeiðinum higartil, hevur bøtt um lítið hugaliga flatskattin við at minka um lættan hjá hægstu inntøkunum- og við at verða við til at hækka botnfrádráttin.

• Mótsatt tí, ið m.a. javnaðarmenn (sum óttast fyri at hava mist einarættin til samstarv við fólkaflokkin) siga, so er eingin eykaskattur álagdur lægri inntøkum.

• Miðflokkurin fer enn sum áður at rætta teimum hond, sum vilja verða við til at verja tey, sum verju tørva og hjálp treingja, uttan mun til hvørjum rókum hesi búleikast á.

• Varð Miðflokkurin rýmdur úr samgonguni, so helt hendan tó fram við sínum seytjan tinglimum

Jenis av Rana
Formaður Miðfloksins

Hesin lógloysis andin, ið blæsir inn yvir okkum, verður av mongum politikarum hálovaður við hugtøkum sum frælsi, rúmligheit, litríkari samfelag o.s.fr.

Hvussu ber tað til, at vit føroyingar, við Tjóðveldi á odda, altíð skulu apa okkum eftir ”donskum kulturi”, heldur enn at sláa manngarð um egna mentan, sum hevur givið okkum so ótrúlig virði?

Fyri stórthundrað árum síðani var eingin, við eitt sindur av skili, sum helt at føroyska málinum varð lív lagað. Onkur royndi at samla nøvn og orð at goyma sum fornminni – føroyska málið var deyðsdømt! Men so hendi undrið, sum gjørdi øllum spádómum til skammar.

Sum perlur á snóri komu fosturlandsvinir, -yrkjarar og søguskrivarir fram og vit fingu Songbók Føroya fólks, tjóðsangin og aðrar dýrgripir. Hvar kom íblásturin frá?

Er tað nøkur sjálvfylga, at eitt lítið land, sum Føroyar, hevur egið mál, egna mentan, egnan tjóðsang og egið flagg? (hóast tað skuldi ein heilur heimsbardagi til fyri at fáa tað viðurkent)

Tvær umsetingar av bíbliuni á føroyskum máli. Trý føroysk útvarp o.s.fr.

Hvar er alt komið frá? Hvør hevur verið drívmegin?

Hvussu mundu Føroyar sæð út, um málið fór og vit tosaðu ”bornholmskt” t.d.?

Høvdu vit verið ein tjóð?

Nei, góð mentan er sum saltið, ið heldur rotinum burtur!

Og hjúnarbandslógin, í verandi líki, er ein av hornasteinunum undir okkara ríku mentan.

Aftur til byrjanina

Fólk mega hava sítt kynslív í frið fyri samfelagnum, so leingi tey ikki gera seg inn á onnur.

Ein og hvør skal hava frítt at taka avgerðir í egnum lívi undir egnari ábyrgd.

Men tá ið eitt miðvíst arbeiði verður gjørt, at niðurbróta samfelagsnormar, mentan og bygnað okkara – at fáa lógarverk okkara at stempla tað ónormala, sum normalt, við lógum, ið greitt bróta við lívfrøðina, og sum eru ein háðan ímóti Skaparanum. Tá tali eg at!

Og vónandi eru fleiri við mær.

Hetta verður eitt lagnuval fyri Føroyar – og tín atkvøða hevur stóran týdning.

Tann, ið ikki sær skriftina á vegginum nú, er starblindur !

Venda vit ikki gongdini og seta Gudloysinum stólin fyri dyrnar, so er slagið um Føroyar tapt. Og ein varði fyri og annar eftir (harímillum tjóðsangurin) verður niðurlagaður.

Sum prestarnir siga, tá teir lýsa fyri brúðarpørum: ”hevur tú nakað at mótmæla, so sig tað nú ella tig í alla framtíð!”

Eg mótmæli harðliga – vilt tú hjálpa mær ?

Fyri Gud og fosturlandið

Egin Markná

Listi H

Tað sum politikkarar mangan gloyma og tykjast at hava trupult við at skilja, er, at tað er ein inntøkusíða og ein útreiðslusíða.

Tað er ein meginregla í einum og hvørjum húsarhaldið, at “man kemur út at koyra” um útreiðslusíðan ár eftir ár er størri enn inntøkusíðan!

Fyri landshúsarhaldið er meginreglan júst tann sama – og tí er tað altavgerðandi, at húsast verður við skili og at skattgjaldarans peningur verður nýttur skilagott!

Og eg spyrji, nær fara vit at húsast eftir føroyskum fortreytum? Ella skullu vit bara halda fram við at látast, sum um “tað gongur nokk?”NEI! og aftur NEI!!

Umráðandi er, at vinnulívið – bæði á sjógvi og landi – far góðan og ikki minst tryggan karm at virka undir. Nívandi avgjøld á vinnulívið er tað sama sum at “drepa hønina,ið verpur gullegg!! “.

Veikir polittikarar lata seg stýra av umsitingini

Politikkarin má hava rygg til ikki at lata seg stýra av umsitingini! Umráðandi er, at húsast verður skilagot – eingin ivi um tað!! Og tí má tað stríðast ímóti tí ráki sum hevur tikið seg upp – serliga tey seinru árini. Tað má arbeiðast fyri, at fremja skilagóðar loysnir! Rákið má vendast!Tað er ikki skilagott, framhaldandi at vaksa um “mannskapið á brúnni”! Hetta fær avleiðingar fyri tey,ið strevast og stríðast á “dekkinum”. Heldur eiga vit miðvíst, at kanna og fremja sparingar “á brúnni” til frama fyri tey, ið eru á “dekkinum”. Tað er ein skilagóð leið at ganga – til gagns fyri mong! Ikki bert skilagott , men neyðugt! Vit hava ikki ráð til annað!

Tordur J. Niclasen

(listi H)